आर्थिक नियोजनाची पार्श्वभूमी (स्वातंत्र्यपूर्व काळ)

👉१९३४: सर मो. विश्वेश्वरय्या -
🔹'Planned Economy for India' पुस्तक
🔹नियोजनाचा १ ला आराखडा, १० वर्षांत उत्पन्न दुप्पट करणे.

👉१९३८: राष्ट्रीय नियोजन समिती (NPC) - हरिपूरा अधिवेशन,
🔹घोषणा: सुभाषचंद्र बोस,
🔹अध्यक्ष: जवाहरलाल नेहरू,
🔹सचिव: के. टी. शहा.

👉१९४४: मुंबई योजना - ८ प्रमुख उद्योगपती
🔹१५ वर्षांची योजना, जड उद्योगांवर भर.

👉१९४४: गांधीवादी योजना - श्रीमन नारायण अग्रवाल
🔹कुटीर उद्योग व शेतीचे विकेंद्रीकरण.

👉१९४५: जनता योजना - एम. एन. रॉय
🔹१० वर्षांची योजना, ग्राहक वस्तू व शेतीचे राष्ट्रीयीकरण.

👉१९५०: सर्वोदय योजना -
🔹जयप्रकाश नारायण (गांधीजी व विनोबा भावेंच्या विचारांवर आधारित).

♦️ संस्थात्मक पार्श्वभूमी

👉नियोजन मंडळ: १५ मार्च १९५० (के. सी. नियोगी समिती शिफारस).
🔹गैर-घटनात्मक व गैर-वैधानिक संस्था.
🔹अध्यक्ष: पंतप्रधान.

👉राष्ट्रीय विकास परिषद (NDC): ६ ऑगस्ट १९५२.
🔹मुख्य कार्य: पंचवार्षिक योजनांच्या आराखड्याला अंतिम मंजुरी देणे.

👉नीती आयोग (NITI): १ जानेवारी २०१५ (नियोजन मंडळाच्या जागी).
🔹तत्त्वज्ञान: सहकारात्मक संघराज्य (Cooperative Federalism) आणि 'बॉटम-अप' दृष्टिकोन.