२६ एप्रिल २०२६

भारतीय संविधानाच्या अनुसूच्यां आणि त्यांचे विषय

⭐️पहिली अनुसूची...

   विषय - राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांची यादी


⭐️ दुसरी अनुसूची...

   विषय -  वेतन पदाधिकाऱ्यांचे तरतूद


⭐️ तिसरी अनुसूची...

   विषय - शपथ किंवा प्रतिज्ञेचे प्रकार


⭐️ चौथी अनुसूची...

   विषय - राज्य परिषदेत जागांचे वाटप


⭐️पाचवी अनुसूची...

   विषय - अनुसूचित क्षेत्रे आणि अनुसूचित जमातींचे प्रशासन


⭐️ सहावी अनुसूची...

   विषय - आसाम, मेघालय, त्रिपुरा आणि मिजोरम राज्यांतील जमातींच्या क्षेत्रांचे प्रशासन     


⭐️ सातवी अनुसूची...

   विषय - संघ सूची, राज्य सूची आणि समवर्ती सूची


⭐️सातवी अनुसूचीचे विषय ⭐️


⚡️राज्य सूची : 61 (मूळतः 66) 

पोलीस, तुरुंग, शेती, सिंचन, जन आरोग्य इत्यादी


⚡️समवर्ती सूची : 52 (मूळतः 47)

जलमार्ग, शिक्षण, वन, कारखाना, विवाह - घटस्फोट, वीज, आर्थिक नियोजन इत्यादी


⚡️ संघ सूची   : 100 (मूळतः 97) 

रक्षा, परराष्ट्र, डाक, तार, दूरध्वनी, रेल्वे, चलन बँकिंग इत्यादी


⭐️आठवी अनुसूची...

   विषय - मान्यताप्राप्त 22 भाषांची यादी


⭐️नववी अनुसूची...

   विषय - काही कायदे आणि नियमांची मान्यता


⭐️ दहावी अनुसूची...

   विषय - पक्षबदलाच्या आधारावर अयोग्यता


⭐️अकरावी अनुसूची...

   विषय - पंचायतांच्या शक्ती, अधिकार आणि जबाबदाऱ्या


⭐️ बाराावी अनुसूची...

   विषय - नगरपालिकांच्या शक्ती, अधिकार आणि जबाबदारी


चालू घडामोडी प्रश्नसंच

 1. प्रश्न: नुकतेच कोणत्या राज्यात ‘जागतिक बाघ दिन’ (Global Tiger Day) उत्साहात साजरा करण्यात आला?

उत्तर: महाराष्ट्र



2. प्रश्न: 2025 मध्ये कोणत्या देशात ‘ब्रिक्स’ परिषद होणार आहे?

उत्तर: रशिया



3. प्रश्न: अलीकडेच कोणत्या भारतीय खेळाडूने 100 मीटर शर्यतीत सुवर्ण पदक पटकावले?

उत्तर: जेस्विन ऑल्ड्रिन



4. प्रश्न: ‘ISRO’ ने नुकतेच कोणते उपग्रह यशस्वीपणे प्रक्षेपित केले?

उत्तर: RISAT-2BR2



5. प्रश्न: 'जल जीवन मिशन' योजनेंतर्गत केंद्र सरकारचे उद्दिष्ट काय आहे?

उत्तर: 2026 पर्यंत प्रत्येक घरात नळाने पाणी



6. प्रश्न: 2025 साली "राष्ट्रीय शिक्षक पुरस्कार" कोणत्या दिवशी जाहीर होणार आहेत?

उत्तर: 5 सप्टेंबर



7. प्रश्न: ‘आंतरराष्ट्रीय मैत्री दिवस’ कधी साजरा केला जातो?

उत्तर: 30 जुलै



8. प्रश्न: ‘हिमालयीन चेतना अभियान’ कोणत्या संस्थेच्या माध्यमातून सुरू करण्यात आले?

उत्तर: पर्यावरण मंत्रालय



9. प्रश्न: FIFA U-17 महिला विश्वचषक 2025 कोणत्या देशात होणार आहे?

उत्तर: कोलंबिया



10. प्रश्न: नुकतेच कोणता बँक मर्जर पूर्ण झाला आहे?

उत्तर: इंडियन बँक आणि IDBI बँक



11. प्रश्न: भारताच्या नवीन पर्यटन ब्रँड चे नाव काय ठेवण्यात आले आहे?

उत्तर: Incredible India 2.0



12. प्रश्न: 'गगनयान' मिशन कोणत्या वर्षी पूर्ण होण्याची शक्यता आहे?

उत्तर: 2025



13. प्रश्न: 2025 मधील 'स्मार्ट सिटी' योजनेत महाराष्ट्रातील किती शहरांचा समावेश आहे?

उत्तर: 10



14. प्रश्न: महाराष्ट्रातील नवीन मुख्यमंत्री कोण आहेत?

उत्तर: एकनाथ शिंदे



15. प्रश्न: 'हॅकथॉन 5.0' कार्यक्रम कोणत्या मंत्रालयाद्वारे आयोजित केला जात आहे?

उत्तर: शिक्षण मंत्रालय



16. प्रश्न: 2025 मध्ये कोणत्या भारतीय वैज्ञानिकाला ‘गणितात नोबेल’ (Fields Medal) मिळाले?

उत्तर: मनोज शर्मा



17. प्रश्न: 2025 मध्ये भारतीय रेल्वेने कोणती नवीन सेमी-हायस्पीड ट्रेन सुरू केली?

उत्तर: वंदे भारत एक्सप्रेस – वाराणसी ते पटना



18. प्रश्न: 'एक देश एक निवडणूक' प्रस्ताव कोणी मांडला आहे?

उत्तर: भारत सरकार



19. प्रश्न: नुकतीच कोणती योजना महिलांसाठी खास सुरू करण्यात आली?

उत्तर: ‘लक्ष्मी सुरक्षा योजना’



20. प्रश्न: चंद्रयान-3 ने कोणत्या दिवशी यशस्वीपणे चंद्रावर लँडिंग केले होते?

उत्तर: 23 ऑगस्ट 2023


1). अलीकडेच ओरिसाच्या 'गजपती' शासकांशी संबंधित मध्ययुगीन तेलगू शिलालेख कोठे सापडला आहे?

➠ आंध्र प्रदेश 


💯 स्पष्टीकरण: ओरिसाच्या गजपती राजांशी संबंधित असलेला एक ऐतिहासिक मध्ययुगीन तेलगू शिलालेख आंध्र प्रदेशात सापडला आहे. 


💯आंध्र प्रदेश हे फळे आणि केळीच्या उत्पादनात भारतात आघाडीवर आहे.

2) बँकॉक येथे आयोजित 'वर्ल्ड बॉक्सिंग फ्यूचर्स कप'मध्ये चंद्रिका पुजारी यांनी कोणते पदक जिंकले?

➠ सुवर्ण पदक (Gold Medal)


💯स्पष्टीकरण: चंद्रिका पुजारी यांनी बँकॉक येथे झालेल्या जागतिक बॉक्सिंग फ्युचर्स कपमध्ये चमकदार कामगिरी करत सुवर्णपदक पटकावले आहे.


3) 'भारतीय प्रतिभूती आणि विनिमय मंडळ' (SEBI) चे पूर्णवेळ सदस्य म्हणून कोणाची नियुक्ती करण्यात आली आहे?

➠ के. व्यंकट रमणामूर्ती 

💯स्पष्टीकरण: के. व्यंकट रमणामूर्ती यांची सेबी (SEBI) च्या पूर्णवेळ सदस्यपदी नियुक्ती झाली आहे.


4) स्पर्धा परीक्षांची तयारी करणाऱ्या विद्यार्थ्यांना मदत करण्यासाठी शिक्षण मंत्रालयाने कोणत्या आयआयटीच्या (IIT) मदतीने 'साथी' (SATHI) ॲप विकसित केले आहे ?

➠ आयआयटी कानपूर


💯स्पष्टीकरण: शिक्षण मंत्रालयाने आयआयटी कानपूरच्या सहकार्याने 'साथी' पोर्टल/ॲप विकसित केले आहे, जेणेकरून स्पर्धा परीक्षांची तयारी करणाऱ्या विद्यार्थ्यांना मोफत कोचिंग आणि साहित्य मिळू शकेल.


5) 'इंडियन वेल्स २०२६' (Indian Wells 2026) टेनिस स्पर्धेचे महिला एकेरीचे विजेतेपद कोणी जिंकले ?

➠ आर्यना साबालेका 


💯स्पष्टीकरण: आर्यना साबालेंका हिने महिला गटात विजेतेपद पटकावले, तर पुरुष गटात जेनिक सिनर याने विजेतेपद पटकावले आहे.

6) कोणत्या राज्याने आपल्या पहिल्या 'साउंडिंग रॉकेट'चे (Sounding Rocket) यशस्वी प्रक्षेपण केले आहे?

➠ गुजरात 


💯स्पष्टीकरण: गुजरात राज्याने आपल्या पहिल्या साउंडिंग रॉकेटची यशस्वी चाचणी केली आहे. गुजरातमध्ये 'गिर नॅशनल पार्क' असून ते आशियाई सिंहासाठी प्रसिद्ध आहे. तसेच, गुजरात हे नवीकरणीय ऊर्जा (Renewable Energy) क्षेत्रात १६.५% हिश्श्यासह भारताचे पॉवरहाऊस बनले आहे.



7)'ज्ञानपीठ सन्मान २०२५' (Jnanpith Award 2025) देऊन कोणाला सन्मानित करण्यात आले आहे ?

➠ आर. वैरामुथू 

💯 स्पष्टीकरण: आर. वैरामुथू यांना २०२५ चा प्रतिष्ठित ज्ञानपीठ सन्मान मिळाला आहे. या व्यतिरिक्त चिरंजीवी यांना 'एनटीआर नॅशनल फिल्म अवॉर्ड' आणि अमोल पालेकर यांना 'मेटा लाइफटाइम अचिव्हमेंट अवॉर्ड २०२६' देण्यात आला आहे. 


8) 'मतुआ धर्म मेळा' (Matua Dharma Mela) कोणत्या राज्यात आयोजित केला जात आहे ?

➠ पश्चिम बंगाल 


💯 स्पष्टीकरण: पश्चिम बंगालच्या 'उत्तर २४ परगणा' जिल्ह्यात हा वार्षिक उत्सव आयोजित केला जातो. पश्चिम बंगाल हे भारतातील तांदळाचे सर्वात मोठे उत्पादक राज्य आहे.


9) कासवाची 'ड्रॉविड वजानिया' (Drovid Vajania) ही नवीन प्रजाती कोणत्या राज्यात शोधली गेली आहे ?

➠ केरळ 


💯 स्पष्टीकरण: केरळमध्ये कासवाची ही नवीन प्रजाती सापडली आहे. केरळला 'नारळाची भूमी' म्हटले जाते, मात्र उत्पादनात कर्नाटक पुढे आहे. केरळ हे रबर आणि काळी मिरी उत्पादनात भारतात पहिल्या क्रमांकावर आहे. 


10)  'चीनी ग्रँड प्रिक्स' (Chinese Grand Prix) २०२६ चे विजेतेपद कोणी जिंकले ?

➠ किमी अँटोनेली 


💯 स्पष्टीकरण: किमी अँटोनेली यांनी नुकतेच पार पडलेले चीनी ग्रँड प्रिक्स जेतेपद आपल्या नावावर केले आहे.


💯 प्रकल्प: प्रोजेक्ट टायगर १९७३ मध्ये, प्रोजेक्ट एलिफंट १९९२ मध्ये आणि प्रोजेक्ट चिता २०२२ मध्ये सुरू झाले.


💯 आंध्र प्रदेशात 'प्रोजेक्ट हनुमान' सुरू करण्यात आला असून, अमरावतीमध्ये भारताचे पहिले 'क्वांटम आणि AI विद्यापीठ' स्थापन झाले आहे.


⭐️) मुंबई मराठी ग्रंथ संग्रहालयाच्या अध्यक्षपदी कोणाची बिनविरोध निवड करण्यात आली आहे?


 शरद पवार


⭐️) नागरी विमान वाहतूक महासंचालनालयाचे नवीन महासंचालक म्हणून कोणाची नियुक्ती करण्यात आली आहे?


 वीर विक्रम यादव


⭐️) चंद्राचे परिभ्रमण करणारे पहिले कृष्णवर्णीय अंतराळवीर कोण बनले आहेत?


 व्हिक्टर ग्लोव्हर


⭐️) एप्रिल 2026 च्या फिडे (FIDE) रँकिंगनुसार पहिल्या क्रमांकाची महिला बुद्धिबळपटू कोण बनली आहे जी भारतीय वंशाची आहे?


 बोधना शिवानंदन


⭐️) एशियन स्क्वॅश फेडरेशन (ASF) द्वारे 'मेन्स प्लेयर ऑफ द इयर 2025' या पुरस्काराने कोणत्या भारतीय खेळाडूला सन्मानित करण्यात आले?


 अभय सिंग


⭐️) प्रधानमंत्री सूक्ष्म अन्न प्रक्रिया उद्योग योजनेच्या अंमलबजावणीत कोणते राज्य देशात पहिल्या क्रमांकावर आहे?


 महाराष्ट्र


⭐️) 'ऊर्जा सांख्यिकी भारत 2026' आकडेवारीनुसार भारतातील एकूण स्थापित नवीकरणीय ऊर्जा क्षमतेमध्ये कोणते राज्य पहिल्या क्रमांकावर आहे?


 गुजरात


⭐️) भारतातील पहिले 'पोर्ट ऑफ रिफ्यूज' कोणत्या कंपनीने विकसित केले आहे?


अदानी पोर्ट्स अँड स्पेशल इकॉनॉमिक झोन लिमिटेड


⭐️) पहिल्या खेलो इंडिया वनवासी स्पर्धेत कोणत्या राज्याने सर्वाधिक 23 पदके जिंकून पहिला क्रमांक पटकावला?


 कर्नाटक


⭐️) नागोया प्रोटोकॉल अंतर्गत आंतरराष्ट्रीय स्तरावर मान्यता प्राप्त अनुपालन प्रमाणपत्र जारी करण्यात कोणता देश जगात पहिल्या क्रमांकावर आहे?


 भारत



२०२६ क्यूएस वर्ल्ड युनिव्हर्सिटी रँकिंग

⭐️२०२६ च्या क्यूएस वर्ल्ड युनिव्हर्सिटी रँकिंगमध्ये ५४ भारतीय विद्यापीठांना स्थान देण्यात आले आहे, जे आतापर्यंतचे सर्वोच्च क्रमांक आहे.


⭐️ आयआयटी दिल्ली ही भारतातील सर्वोच्च क्रमांकाची संस्था आहे, ज्याने १२३ वे स्थान मिळवले आहे.


⭐️ एनटीयू सिंगापूर १२ व्या क्रमांकावर आहे आणि एकूणच जागतिक स्तरावर, मॅसॅच्युसेट्स इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी (एमआयटी) या यादीत अव्वल आहे.


⭐️ सर्वोच्च भारतीय संस्था ⭐️

➤ आयआयटी दिल्ली: १२३ वे (सर्वोत्तम कामगिरी)

➤ आयआयटी मुंबई: १२९ वे

➤ आयआयटी मद्रास: १८० वे

➤ आयआयटी खरगपूर: २१५ वे

➤ आयआयएससी बंगळुरू: २१९ वे


⭐️ जागतिक क्रमवारी ⭐️


➤ मॅसॅच्युसेट्स इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी (एमआयटी): पहिले स्थान

➤ इम्पीरियल कॉलेज लंडन: दुसरे स्थान

➤ स्टॅनफोर्ड विद्यापीठ: तिसरे स्थान

➤ ऑक्सफर्ड विद्यापीठ: चौथे स्थान

➤ एनटीयू सिंगापूर: १२ वे स्थान


⚡️भारताबद्दल महत्त्वाची माहिती ⚡️


⭐️ ५४ भारतीय विद्यापीठांचा समावेश करण्यात आला आहे, ही एक ऐतिहासिक कामगिरी आहे.


⭐️ आयआयटी दिल्लीचे रँकिंग १२३ व्या स्थानावर पोहोचले आहे.


⭐️ जागतिक स्तरावर 'नोकरी निर्माण करणाऱ्या' टॉप १०० मध्ये एकूण ५ भारतीय संस्थांना स्थान देण्यात आले आहे.


⭐️ चंदीगड विद्यापीठ जागतिक स्तरावर ५७५ व्या आणि भारतात १६ व्या स्थानावर आहे.

चालू घडामोडी

 १. नेक्स्ट जनरेशन ऑफशोर पेट्रोल व्हेसल (NGOPV) कार्यक्रमांतर्गत कार्यान्वित झालेल्या पहिल्या स्वदेशी युद्धनौकेचे नाव काय आहे? – आयएनएस शाची


२. उत्तर भारतातील पहिला काचेचा पूल कोठे बांधला जाईल? – रोपर


३. कोणत्या देशाच्या अंतराळ संस्थेने चंद्रावर आर्टेमिस II ही मानवी मोहीम प्रक्षेपित केली? – अमेरिका


४. एप्रिल २०२६ मध्ये माहिती आणि प्रसारण मंत्रालयाच्या सचिवपदी कोणाची नियुक्ती झाली आहे? – चंचल कुमार


५. उचराल न्याम-ओसर यांची नुकतीच कोणत्या देशाच्या पंतप्रधानपदी नियुक्ती झाली आहे? – मंगोलिया


६. भारताच्या पहिल्या मानवी गगनयान मोहिमेतील अंतराळवीरांनी 'मिशन मित्र' कोठून प्रक्षेपित केले? – लडाख


७. ॲक्सेस नाऊच्या इंटरनेट शटडाउन रिपोर्ट २०२५ मध्ये भारताचा क्रमांक कितवा आहे? – दुसरा


८. यूएस मेजर लीग क्रिकेटमध्ये सामील होणारा पहिला भारतीय कोण ठरला आहे? – रविचंद्रन अश्विन


९. यामाहा म्युझिक इंडियाचे ब्रँड ॲम्बेसेडर म्हणून कोणाची नियुक्ती झाली आहे? – ए. आर. रहमान


१०. भारतातील पहिला स्वदेशी कोळशापासून अमोनियम नायट्रेट बनवणारा प्रकल्प कोणत्या राज्यात स्थापन करण्यात आला? – ओडिशा


महाराष्ट्र भूगोल – Advanced / Deep Facts

🗺️ Location & Boundaries (Tricky) 🧭


महाराष्ट्राची सर्वात लांब सीमा → मध्यप्रदेशसोबत 🤝

सर्वात लहान सीमा → गोवा 📏

कर्कवृत्त (Tropic of Cancer) महाराष्ट्रातून जात नाही 🚫☀️


🏔️ Physiography (Deep Points) ⛰️


सह्याद्री पर्वतरांग ही block mountain प्रकारात मोडते 🏞️

सह्याद्रीची पश्चिम बाजू तीव्र (steep), पूर्व बाजू सौम्य (gentle slope) 📉📈

दख्खन पठार हे volcanic origin (Deccan Trap) आहे 🌋

Deccan Trap → basalt rock layers (step-like structure) 🪨



🌊 Rivers (Most Important Trap Area) 🏞️


Godavari River उगम → त्र्यंबकेश्वर (नाशिक) 🙏

गोदावरीची सर्वात मोठी उपनदी → प्राणहिता 🌊

Krishna River उगम → महाबळेश्वर 🏔️

कृष्णेची उपनदी → कोयना, पंचगंगा, भीमा 💧

Bhima River उगम → भीमाशंकर 🕉️

Tapi River उगम → सतपुडा (मध्यप्रदेश) 🌄

तापी नदी खोरे → Rift valley (भंग रेषा खोरे) 🕳️

👉 हा खूप विचारला जाणारा प्रश्न आहे ❓


🌧️ Climate (Analytical) 🌦️


ओरोग्राफिक पाऊस → सह्याद्रीमुळे कोकणात जास्त पाऊस 🌧️🏔️

सह्याद्रीच्या पाठीमागे → Rain Shadow Region (Marathwada, Vidarbha parts) ☀️

Loo वारे → विदर्भ भागात उन्हाळ्यात 🌬️🔥



🌱 Soil (Deep) 🟤


काळी माती → regur soil (lava weathering) 🌋🟤

काळी मातीची वैशिष्ट्ये →

पाणी धरून ठेवण्याची क्षमता जास्त 💧

उन्हाळ्यात cracks (भेगा पडतात) 🦎

लेटराइट माती → high rainfall leaching process 🌧️🟠



🌾 Agriculture (Advanced) 🚜


कापूस → black soil + moderate rainfall 🌫️

तांदूळ → high rainfall (Konkan) 🌾

ज्वारी → dry farming (rain shadow) 🌾

ऊस → irrigation dependent crop 🍬💦



🌳 Forest & Wildlife 🐅


महाराष्ट्रात Tropical Deciduous Forest प्रमुख 🌳

Tadoba National Park → सर्वात जुना व प्रसिद्ध tiger reserve 🐅

Melghat Tiger Reserve → सातपुडा भागात 🏞️



⛏️ Minerals & Industry (Exam Trap) 🏭


चंद्रपूर → कोळसा + thermal power ⚡️

गडचिरोली → iron ore 🧱

भुसावळ → thermal power station 🔌

कोयना → largest hydroelectric project in Maharashtra 🌊⚡️


🌊 Coast & Ports (Important) ⚓️


महाराष्ट्र किनारपट्टी → approx. 720 km 📏

Mumbai Port → natural harbor ⛴️

JNPT Port → India’s largest container port 🚢


🔥 Super Important One-Liners (Revision) 📝


Deccan Trap = volcanic origin 🌋

Tapi basin = Rift valley 🕳️

Rain shadow → Marathwada ☀️

Highest rainfall → Konkan 🌧️

Black soil = Cotton 🌫️

Longest river → Godavari 🏞️