ALP & RPF पेपर Click Here
Group D Click Here
NTPC Graduate पेपर Click Here
NTPC Under Graduate पेपर Click Here
१३ नोव्हेंबर २०२५
भारताचे व्हाईसरॉय
अधिक माहितीसाठी नक्की पहा : www.yashacharajmarg.com
१) लॉर्ड कॅनिंग (१८५६-१८६२) 🏛️
➤ १८५७ चा उठाव – शेवटचा गव्हर्नर जनरल व पहिला व्हाईसरॉय
➤ भारतात व्हाईसरॉय प्रणालीची सुरुवात
➤ कलकत्ता, मुंबई, मद्रास उच्च न्यायालयांची स्थापना (१८६१)
➤ इंडियन कौन्सिल ॲक्ट १८६१ अमलात
➤ ईस्ट इंडिया कंपनीचे शासन समाप्त होऊन ब्रिटिश क्राउनकडे सत्ता
२) लॉर्ड मेयो (१८६९-१८७२) 📊
➤ भारतातील पहिली अधिकृत जनगणना (१८७२)
➤ आर्थिक विकेंद्रीकरणाचे जनक
➤ मेयो कॉलेज, अजमेर – राजपूताना सरदारांसाठी
➤ अंडमान भेटीदरम्यान हत्या
३) लॉर्ड लिटन (१८७६-१८८०) ⚔️
➤ दिल्ली दरबार – राणी व्हिक्टोरियाला कैसर-ए-हिंद पदवी
➤ देशी वृत्तपत्र कायदा (Vernacular Press Act, 1878)
➤ सर्वात भीषण दुष्काळ (१८७६-७८)
➤ शस्त्र कायदा (Arms Act, 1878)
➤ आर्थिक काटकसर धोरण
४) लॉर्ड रिपन (1880-1884) 🏛️📘
➤ स्थानिक स्वराज्याचा जनक – १८८२ चा रेजोल्यूशन
➤ हंटर शिक्षण आयोग (१८८२)
➤ इल्बर्ट बिल विवाद (१८८३)
➤ प्रेसवरील निर्बंध हटवले
५) लॉर्ड डफरिन (१८८४-१८८८) 🇮🇳
➤ १८८५ – भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस स्थापना
➤ काँग्रेसविषयी “Dufferin Report”
६) लॉर्ड कर्झन (१८९९-१९०५) 🗺️
➤ बंगालची फाळणी (१९०५)
➤ सहकारी पतपेढी कायदा (1904)
➤ प्राचीन स्मारक संरक्षण कायदा (1904)
➤ इंडियन युनिव्हर्सिटी ॲक्ट (1904)
७) लॉर्ड मिंटो (१९०५-१९१०) 🕌
➤ मोर्ले-मिंटो सुधारणा कायदा १९०९
➤ मुस्लिमांसाठी स्वतंत्र मतदारसंघ
➤ मुस्लिम लीगचे प्रोत्साहन
८) लॉर्ड हार्डिंग (१९१०-१९१६)
➤ बंगालची फाळणी रद्द (१९११)
➤ राजधानी कलकत्ता → दिल्ली
➤ दिल्ली दरबार (१९११)
➤ बॉम्ब हल्ला (क्रांतिकारकांनी)
९) लॉर्ड चेम्सफर्ड (१९१६-१९२१) 📜
➤ मॉंटेग्यू-चेम्सफर्ड सुधारणा १९१९
➤ प्रांतिक द्विगुही शासन
➤ रौलट अक्ट (काळा कायदा), १९१९
➤ जालियनवाला बाग हत्याकांड
१०) लॉर्ड आयर्विन (१९२६-१९३१) 🕊️
➤ सायमन कमिशनविरोधी आंदोलन
➤ पहिली गोलमेज परिषद (१९३०)
➤ गांधी-आयर्विन करार
➤ सविनय कायदेभंग आंदोलन
११) लॉर्ड वेलिंग्टन (१९३१-१९३६)
➤ दुसरी गोलमेज परिषद
➤ रामसे मॅक्डोनाल्डचा जातीय निवाडा
➤ गांधी-आंबेडकर पुणे करार
➤ भारत सरकार कायदा १९३५
१२) लॉर्ड लिनलिथगो (१९३६-१९४४) 🌏
➤ १९३७ प्रांतिक निवडणुका
➤ प्रांतिक सरकारांचे राजीनामे
➤ क्रिप्स मिशन (१९४२)
➤ भारत छोडो आंदोलन (१९४२)
१३) लॉर्ड वेव्हेल (१९४४-१९४७) 🏛️
➤ सिमला परिषद
➤ हंगामी सरकार
➤ त्रिमंत्री (कॅबिनेट) मिशन योजना
➤ संविधान सभेची स्थापना
१४) लॉर्ड माऊंटबॅटन (१९४७-१९४८) 🇮🇳
➤ ३ जून १९४७ – माऊंटबॅटन योजना
➤ भारताचा विभाजन निर्णय
➤ १५ ऑगस्ट १९४७ – भारत स्वातंत्र्य
➤ संस्थानांचे विलिनीकरण प्रोत्साहन
नद्याकाठच्या संस्कृती
अधिक माहितीसाठी नक्की पहा : www.yashacharajmarg.com
१) मेसोपोटेमिया संस्कृती 🌾
▪️नद्यांची नावे : टायग्रीस व युफ्रेटीस
▪️वैशिष्ट्ये :
➤ इराक, सिरिया, इराणचा पश्चिम भाग आणि तुर्कस्तानचा आग्नेय भाग या प्रदेशाचा समावेश.
➤ मेसोस = मधला, पोटेमोस = नदी; दोन नद्यांच्या मधल्या सुपीक प्रदेशास मेसोपोटेमिया म्हणतात.
➤ भटक्या मानवाचे येथे स्थिर वसाहत जीवन सुरू झाले.
➤ इ.स.पू. १०,००० वर्षांपूर्वी नवाश्मयुगातील आद्य वसाहती निर्माण.
➤ बाली, गहू यांची शेती सर्वप्रथम येथे सुरू.
➤ सर्वात प्राचीन शहरी संस्कृतींपैकी एक; झिगुरॅट मंदिरे, क्युनिफॉर्म लिपी, सुमेर-अक्काड राज्ये ही वैशिष्ट्ये.
२) इजिप्तची नाईल संस्कृती 🏺
▪️नद्यांची नावे : नाईल
▪️वैशिष्ट्ये :
➤ इ.स. १७९८ मध्ये नेपोलियनच्या मोहिमेदरम्यान रोझेट्टा गावात कोरीव शिलालेख (Rosetta Stone) सापडला.
➤ यात चित्रलिपी (Hieroglyphics) होती – नंतर तिचे ग्रीक भाषेत भाषांतर केले गेले.
➤ इ.स.पू. ६००० वर्षांपूर्वी नवाश्मयुगीन वसाहतींची निर्मिती.
➤ नाईलच्या वार्षिक पुरामुळे अतिशय सुपीक जमीन – म्हणून इजिप्तला “नाईलची देणगी” म्हटले जाते.
➤ पिरॅमिड बांधणी, ममीकरण, फराओचे सत्ताकेंद्र, गणित-वैद्यकातील प्रगती ही प्रमुख वैशिष्ट्ये.
३) चीनची होयांग-हो (पिवळी नदी) संस्कृती 🌾
▪️नद्यांची नावे : होयांग-हो (Yellow River)
▪️वैशिष्ट्ये :
➤ इ.स.पू. ७००0 च्या सुमारास नवाश्मयुगाचा प्रारंभ.
➤ कृषीला सुरुवात – गहू, राळा (मिलेट), भात ही प्रमुख पिके.
➤ या नदीच्या खोऱ्याला चीन संस्कृतीचे उगमस्थान (Cradle of Chinese Civilization) मानले जाते.
➤ शांग-झोउ राजवंश, कांस्यपदार्थांचे उत्पादन, ओरेकल बोन लिपी ही वैशिष्ट्ये.
४) भारतीय उपखंडातील सिंधू सरस्वती संस्कृती 🇮🇳
▪️नद्यांची नावे : सिंधू व सरस्वती
▪️वैशिष्ट्ये :
➤ पंजाबातील रावी नदीकाठी हडप्पा, सिंधू नदीवरील मोहेंजोदडो येथे उत्खनने.
➤ इ.स.पू. ८००० च्या सुमारास स्थिर वसाहती – घरे, धान्यकोठारे, ग्रामरचना.
➤ मातीची भांडी, मृद्भांडकला, जलनिस्सारण व्यवस्था, नगररचना – अत्यंत प्रगत.
➤ ही संस्कृती जगातील सर्वात शिस्तबद्ध नगरसंस्कृतींपैकी एक.
➤ व्यापार, माप-तोल, शिक्के, धातुकाम यांचे पुरावे.
रक्तपेशी
अधिक माहितीसाठी नक्की पहा : www.yashacharajmarg.com
1. ❤️ लाल रक्तपेशी (Red Blood Cells - RBCs)
➤ या पेशी लाल रंगाच्या असतात, कारण त्यात हिमोग्लोबिन हे प्रथिन असते.
➤ हिमोग्लोबिनमुळे रक्ताला लाल रंग येतो.
➤ या पेशींचा आकार तबकडीसारखा (biconcave disc) असतो.
➤ प्रौढ लाल रक्तपेशींमध्ये केंद्रक नसते, त्यामुळे त्या अधिक ऑक्सिजन वाहून नेऊ शकतात.
➤ त्यांचा जीवनकाळ सुमारे १२० दिवसांचा असतो.
➤ त्या प्लीहा (spleen) आणि यकृत (liver) मध्ये नष्ट होतात.
➤ त्यांचे मुख्य कार्य म्हणजे:
➤ ऑक्सिजनचे फुफ्फुसांमधून शरीरात नेणे
➤ कार्बन डायऑक्साइड शरीरातून फुफ्फुसांमध्ये आणणे
➤ एका घन मिलिमीटर रक्तामध्ये सुमारे ५० लाख RBCs असतात.
➤ त्यांची निर्मिती लाल अस्थिमज्जेत (Red Bone Marrow) होते.
➤ त्यांच्या कार्यक्षमतेसाठी शरीरात लोहतत्व (Iron), विटामिन B12, फॉलिक अॅसिड आवश्यक असते.
2. 🛡️ पांढऱ्या रक्तपेशी (White Blood Cells - WBCs)
➤ या पेशी रंगहीन असतात.
➤ त्यांचा आकार अनियमित असतो.
➤ या पेशींमध्ये केंद्रक उपस्थित असते.
➤ त्यांचा जीवनकाळ काही तास ते काही वर्षे असतो (प्रकारावर अवलंबून).
➤ त्यांचे मुख्य कार्य म्हणजे:
➤ शरीराचे रोगप्रतिकारक संरक्षण
➤ बॅक्टेरिया, विषाणूंविरुद्ध लढा देणे
➤ त्यांचे पाच प्रमुख प्रकार:
➤ न्यूट्रोफिल्स
➤ लिम्फोसाइट्स
➤ मोनोसाइट्स
➤ इओसिनोफिल्स
➤ बेसोफिल्स
➤ एका घन मिलिमीटर रक्तामध्ये ५,००० ते ७,००० WBCs असतात.
➤ यांची निर्मिती अस्थिमज्जा, लिम्फ नोड्स, प्लीहा, आणि थायमस ग्रंथी मध्ये होते.
➤ लसीमिया (Leukemia) हा रोग पांढऱ्या पेशींच्या अनियंत्रित वाढीमुळे होतो.
3. 🩹 प्लेटलेट्स (Platelets / Thrombocytes)
➤ या पेशी रंगहीन असतात.
➤ त्यांचा आकार लहान, गोलसर वा अनियमित असतो.
➤ प्लेटलेट्समध्ये केंद्रक नसते.
➤ त्यांचा जीवनकाळ ८ ते १४ दिवसांचा असतो.
➤ त्यांचे मुख्य कार्य म्हणजे:
➤ रक्तस्त्राव रोखणे
➤ रक्त गोठवण्यास मदत करणे (Clotting)
➤ एका घन मिलिमीटर रक्तामध्ये सुमारे २,५०,००० प्लेटलेट्स असतात.
➤ त्यांची निर्मिती अस्थिमज्जेतील मेगाकारियोसायट्स (Megakaryocytes) पासून होते.
➤ थ्रोम्बोसाइटोपेनिया या स्थितीत प्लेटलेट्सची संख्या कमी होते, ज्यामुळे जखमांमधून रक्तस्त्राव वाढतो.
➤ डेंग्यू, मलेरिया, वायरल फिव्हर इत्यादी आजारांमध्ये प्लेटलेट्सची संख्या घटते.
4. 🔬 रक्तपेशींचे तुलनात्मक विश्लेषण
➤ RBCs – ऑक्सिजन/CO₂ वाहतूक, केंद्रक नसते, आयुष्य १२० दिवस, सर्वाधिक संख्या
➤ WBCs – रोगप्रतिकारक, केंद्रक असतो, विविध प्रकार, संख्या कमी
➤ Platelets – रक्त गोठवणे, केंद्रक नसते, आयुष्य लहान, संख्या मध्यम
5. 🧬 अतिरिक्त माहिती
➤ संपूर्ण रक्ताचे 55% भाग हे प्लाझ्मा असतो व उर्वरित 45% हे रक्तपेशी.
➤ रक्त गटांची ओळख Karl Landsteiner यांनी दिली.
➤ Rh factor ही एक महत्त्वाची रासायनिक खूण असते (Positive / Negative).
➤ रक्तदानाद्वारे अनेक रोगांवरील उपचार शक्य होतात.
चालू घडामोडी संबंधित महत्वाच्या योजना व उपक्रमांची यादी
अधिक माहितीसाठी नक्की पहा : www.yashacharajmarg.com
1.स्वास्थ्य साथी आरोग्य विमा योजना
➤ राज्य: पश्चिम बंगाल
➤ उद्दिष्ट: सर्व नागरिकांना आरोग्य विमा संरक्षण
2.ऑपरेशन नया सवेरा
➤ राज्य: बिहार
➤ उद्दिष्ट: मानवी तस्करी रोखण्यासाठी बिहार पोलिसांची मोहीम
3.स्वयंशक्ती सहकार योजना आणि नंदिनी सहकार योजना
➤ अंमलबजावणी संस्था: राष्ट्रीय सहकारी विकास निगम (NCDC)
➤ उद्दिष्ट: महिलांसाठी सहकाराच्या माध्यमातून आर्थिक सक्षमीकरण
4.सब्बेटिकल रजा योजना
➤ राज्य: सिक्कीम
➤ उद्दिष्ट: सरकारी कर्मचाऱ्यांना विश्रांती व वैयक्तिक प्रकल्पांसाठी दीर्घकालीन रजा
5.हरमिला आर्मा मॉडेल
➤ राज्य: आसाम
➤ आंतरराष्ट्रीय स्वीकार: कंबोडिया देशाने जैवविविधता संवर्धनासाठी स्वीकारलेले मॉडेल
6.भारतातील पहिले हिंदी माध्यमातील MBBS कॉलेज
➤ राज्य: मध्य प्रदेश
➤ उद्दिष्ट: वैद्यकीय शिक्षणाचे स्थानिक भाषेत माध्यम
7.मुख्यमंत्री समृद्ध पंचायतराज अभियान
➤ राज्य: महाराष्ट्र
➤ उद्दिष्ट: ग्रामपंचायतींच्या आर्थिक व सामाजिक सक्षमीकरणासाठी
बृहद सम्यक दर्शन संग्रहालय व स्मारक स्तूप
➤ स्थान: वैशाली, बिहार
➤ उद्दिष्ट: भगवान बुद्धांच्या सम्यक दर्शन तत्त्वज्ञानावर आधारित सांस्कृतिक व धार्मिक केंद्र
श्वसनासंबंधी संज्ञा (Respiratory Terms)
अधिक माहितीसाठी नक्की पहा : www.yashacharajmarg.com
1.Hypercapnia (हायपरकॅपनीया)
➤ शरीरामध्ये कार्बन डायऑक्साईडची साठवणूक होणे
➤ सुरुवातीस श्वसन क्रिया वाढते, परंतु नंतर चेतासंस्थेवर विपरित परिणाम होतो
➤ गंभीर स्थितीत कोमा किंवा मृत्यू होऊ शकतो
2.Eupnea (युप्नीया)
➤ सामान्य व निरोगी श्वसन
➤ दर: 12 ते 18 श्वास प्रति मिनिट
3.Hypopnea (हायपोप्नीया)
➤ श्वसनाचा दर किंवा खोली कमी होणे
➤ झोपेमध्ये आढळणारी स्थिती, विशेषतः स्लीप अपनिया मध्ये
4.Hyperapnea (हायपरऑप्नीया)
➤ श्वसनाचा दर किंवा खोली जास्त होणे
➤ व्यायाम किंवा ताणाच्या वेळी सामान्यपणे घडते
5.Dyspnea (डिसप्नीया)
➤ श्वास घेण्यास त्रास होणे
➤ लक्षण: गुदमरणे, छातीत जडपणा, श्वसनासाठी प्रयत्न करणे
6.Hypoxia (हायपॉक्सिया)
➤ शरीराच्या ऊतींना आवश्यकतेपेक्षा कमी ऑक्सिजन मिळणे
➤ विविध प्रकार: हायपॉक्सिक, अनेमिक, सायटोमिक, इस्केमिक
7.Anoxia (अनॉक्सिया)
➤ शरीराच्या ऊतींना अजिबात ऑक्सिजन न मिळणे
➤ हायपॉक्सियाची अत्यंत तीव्र अवस्था
8.Asphyxia (अस्फिक्झिया)
➤ Hypoxia + Hypercapnia
➤ ऑक्सिजनचा अभाव + CO₂ चे संचयन
➤ लक्षणे: गुदमरल्यासारखे वाटणे, बेशुद्ध होणे, त्वचेचा निळसर रंग
9.Cyanosis (सायनोसिस)
➤ रक्तातील ऑक्सिजनच्या कमतरतेमुळे त्वचा, ओठ निळसर दिसणे
➤ हायपॉक्सियाचे दृष्यमान लक्षण
उत्तरवैदिक काल (1000–600 इ.स.पू.)
अधिक माहितीसाठी नक्की पहा : www.yashacharajmarg.com
1. साहित्य आणि स्त्रोत📚
➤ उत्तरवैदिक काळातील मुख्य ग्रंथ: सामवेद, यजुर्वेद, अथर्ववेद
➤ ऋग्वेद संहितेचा दहावे मंडल देखील या काळात समाविष्ट
➤ यावेळी वैदिक साहित्य धार्मिक विधी, गूढ मंत्र, औषधी, समाजरचना यावर केंद्रित
2. भौगोलिक क्षेत्रफळाचा विस्तार
➤ सप्तसिंधू क्षेत्रातून आर्यांचा गंगा-यमुना दोआब, कोसळ (पूर्व उत्तर प्रदेश) व विदेह (उत्तर बिहार) कडे स्थलांतर
➤ जंगलांची साफसफाई करून स्थायिक शेती व वस्ती वाढवली
3. 🔱 राजकीय रचना (Polity)
➤ जनपद संकल्पनेचा उदय - जमिनीवर आधीच्या गोत्र/जनांची सत्ता
➤ राष्ट्र या शब्दाचा वापर प्रथम याच काळात
➤ राजा/राजन म्हणजे प्रमुख; आता तो विशिष्ट भूप्रदेशाचा रक्षक
➤ राजन्य शब्दाचे रूपांतर क्षत्रिय वर्गात - शक्तिशाली सैन्यप्रधान
➤ राज्य व राजसत्ता आता वंशपरंपरागत; राजसूय, वाजपेय यांसारख्या विधींचा वापर राजसत्तेच्या वैधतेसाठी
➤ करप्रणालीचा प्रारंभ: ✅️ → बली: शेती उत्पादनावर लावला जाणारा कर
✅️ → शुल्क: टोल व व्यापार कर
✅️ → भग: राज्याचा भाग म्हणून घेतलेले उत्पादन
➤ सभा आणि समिती यापैकी सभा अधिक प्रभावशाली
➤ राजा मुख्यतः क्षत्रिय वर्गातूनच निवडला जाई
➤ ब्राह्मण यांचा वाढता प्रभाव – पूजा व यज्ञ यामधून संपत्ती आणि प्रतिष्ठा
4. 👨👩👧👦 समाजजीवन व व्यवस्था
➤ पितृसत्ताक कुटुंबपद्धती – गृहपती ला विशेष स्थान
➤ गोत्र प्रणाली सुरू – एकाच गोत्रातील विवाह वर्ज्य
➤ एकपत्नी विवाह आदर्श, परंतु बहुपत्नीत्वही अस्तित्वात
➤ चातुर्वर्ण्य व्यवस्था अधिक स्पष्ट: ✅️ → ब्राह्मण: धार्मिक विधी व शेतीशी संबंधित विधी
✅️ → क्षत्रिय: शासन व संरक्षण
✅️ → वैश्य: कृषी, व्यापार व उद्योग
✅️ → शूद्र: सेवा – उच्चवर्णीयांसाठी
➤ उपनयन संस्कार – केवळ ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य यांनाच (द्विज)
➤ आश्रम व्यवस्था:
✅️ → ब्रह्मचर्य → गृहस्थ → वानप्रस्थ
✅️ → नंतर संन्यास आश्रम ची संकल्पना उदयास आली
➤ स्त्रियांचे स्थान:
✅️ → सार्वजनिक निर्णयप्रक्रियेत सहभाग नव्हता
✅️ → बालविवाह वाढीस लागले
✅️ → स्त्रियांना दुय्यम स्थान प्राप्त
5. 🕉️ धर्म व धार्मिक जीवन
➤ इंद्र व अग्नी यांचा प्रभाव कमी; विष्णु व रुद्र (शिव) उदयाला
➤ पुषण – शूद्रांचा देव
➤ यज्ञांची संख्या व प्रचंडता वाढली – प्राणीबलिदान प्रचलित
➤ महत्त्वाचे यज्ञ:
✅️ → राजसूय: राज्याभिषेक
✅️ → वाजपेय: सत्ता-प्रदर्शन
✅️ → अश्वमेध: सार्वभौमत्वासाठी
➤ ब्राह्मण वर्ग यज्ञांतून दान, दक्षिणा स्वरूपात संपत्ती प्राप्त करीत
➤ यज्ञप्रधान परंपरेविरुद्ध प्रतिक्रिया – उपनिषदांमध्ये तत्त्वचिंतन व आत्मज्ञानावर भर
6. 🌾 अर्थव्यवस्था (Economy)
➤ स्थलांतरित पशुपालनावरून स्थायिक शेतीकडे संक्रमण
➤ लोखंडी अवजारांचा वापर: शेती अधिक उत्पादक बनली
✅️ → लोखंडी फावडे, नांगर
➤ दुहेरी पीकपद्धती सुरू – गहू, बार्लीबरोबर तांदूळ
➤ धान्य प्रकार:
✅️ → व्रीही, तंदुल, साली – सर्व तांदळाचे प्रकार
✅️ → याशिवाय गहू, डाळी, बाजरी, ऊस, तिळ, मटकी
➤ मिश्र शेती – शेती + पशुपालन
➤ पशुधन: म्हैस, बैल, गाय यांचा शेतीसाठी उपयोग
➤ इंद्राला ‘नांगराचा अधिपती’ अशी पदवी
➤ राजसूय यज्ञात धान्य, दूध, साजूक तूप, जनावरांचे अर्पण
➤ अथर्ववेदातील 12 यज्ञांमध्ये ब्राह्मणांना देणग्यांमध्ये:
✅️ → गायी, वासरे, बैल, सुवर्ण, पक्के तांदूळ, घरे, चांगली शेती दिली जाई
7. 💡 इतर विशेष वैशिष्ट्ये
➤ शिक्षणाचा प्रारंभ – गुरुकुल पद्धत, विशेषतः ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य वर्गासाठी
➤ आयुर्वेदाची सुरुवात – अथर्ववेदातील जादूटोणा, औषधोपचार ह्याच्याशी संबंध
➤ नवे धार्मिक-तत्त्वज्ञान – उपनिषदांमध्ये आत्मा, ब्रह्म, मोक्ष यावर विवेचन
➤ स्थापत्य व नगरी जीवनाची सुरुवात – लहान नगरे, वेगवेगळ्या समाजवर्गांची वस्ती
डाॅ बाबासाहेब आंबेडकर
अधिक माहितीसाठी नक्की पहा : www.yashacharajmarg.com
१ ) डाॅ.बाबासाहेब आंबेडकर यांचे पूर्ण नाव काय ?
🎈डाॅ.भिमराव रामजी आंबेडकर
२ ) डाॅ.बाबासाहेब आंबेडकर यांचा जन्म कधी व कोठे झाला ?
🎈१४ एप्रिल १८९१,महू.
३ )डाॅ.बाबासाहेब आंबेडकर यांचे तीन गुरू कोण ?
🎈तथागत बुद्ध,संत कबीर,महात्मा जोतीराव फुले.
४ ) डाॅ. बाबासाहेब आंबेडकर मॅट्रीक परीक्षा उत्तीर्ण झाले तेव्हा त्यांना बुद्धचरित्र हे पुस्तक कोणी दिले ?
🎈कृष्णाजी अर्जून केळूस्कर.
५ ) डाॅ.बाबासाहेब आंबेडकर यांनी अर्थशास्त्रातील डाॅक्टरेट पदव्या कोठून मिळवल्या ?
🎈कोलंबिया विद्यापीठ अमेरिका,लंडन
स्कूल ऑफ इकाॅनाॅमिक्स.
६ ) उस्मानिया विद्यापीठ हैदराबादने डाॅ.बाबासाहेब आंबेडकरांना कोणती
पदवी दिली ?
🎈डी.लिट्.
७ ) डाॅ.बाबासाहेब आंबेडकरांनी कोलंबिया विद्यापीठाची मानध एल.एल.डी.पदवी केव्हा स्विकारली ?
🎈५ जून १९५२.
८ ) डाॅ.बाबासाहेब आंबेडकर संविधान सभेवर कोठून निवडून आले ?
🎈पश्चिम बंगाल प्रांत.
९ ) भारतीय संविधान मसुदा समितीचे अध्यक्ष कोण ?
🎈डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर.
१० ) भारतीय संविधानाचे शिल्पकार म्हणून कोणाला ओळखले जाते ?
🎈 डाॅ.बाबासाहेब आंबेडकर.
११ ) संविधान सभेची पहिली बैठक केव्हा झाली ?
🎈९ डिसेंबर १९४६.
१२ ) भारतीय संविधान निर्मितीस एकूण किती कालावधी लागला ?
🎈२ वर्षे ११ महिने १८ दिवस.
१३ ) भारतीय संविधान केव्हा स्विकारले गेले ?
🎈२६ नोव्हेंबर १९४९.
१४ ) भारतीय संविधान दिवस केव्हा साजरा केला जातो ?
🎈२६ नोव्हेंबर.
१५ ) भारतीय संविधान केव्हा अंमलात आले ?
🎈२६ जानेवारी १९५०.
१६ ) प्रजासत्ताक दिन का साजरा करतात ?
🎈भारतीय संविधान अमलांत आले म्हणून.
१७ ) भारतीय संविधानानुसार देशाचे सर्वोच्च प्रमुख कोण आहेत ?
🎈राष्ट्रपती.
१८ ) भारतीय शासन यंत्रणेच्या कायदेमंडळाला काय म्हटले जाते ?
🎈संसद.
१९ ) भारताचे राष्ट्रपती संसदेचे अविभाज्य घटक असतात काय ?
🎈होय.
२० ) भारतीय घटनेनुसार संसदेचे वरीष्ठ सभागृह कोणते ?
🎈राज्यसभा.
२१ ) संविधानाची उद्देशिका काय दर्शवते ?
🎈स्वातंत्र्य,समता,बंधुता आणि न्याय.
२२ ) १९२० च्या मानगांव परिषदेत "हाच आता तुमचा भावी नेता"अशा शब्दांत डाॅ.बाबासाहेब आंबेडकर यांची ओळख
कोणी करून दिली ?
🎈राजर्षी छत्रपती शाहू महाराज.
२३ ) स्वतंत्र भारताचे
पहिले कायदामंत्री कोण होते ?
🎈डाॅ.बाबासाहेब आंबेडकर.
२४ ) 'मी हिंदू म्हणून जन्माला आलो पण हिंदू म्हणून मरणार नाही' ही घोषणा डाॅ.बाबासाहेब आंबेडकरांनी कधी व कोठे केली ?
🎈१३ ऑक्टोबर १९३५,येवले.
२५ ) डाॅ.बाबासाहेब आंबेडकर यांनी बौद्ध धम्माची दिक्षा कधी व कोठे घेतली ?
🎈१४ ऑक्टोबर १९५६,नागपूर.
२६ ) डाॅ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी अस्पृश्यांवरील अन्यायाला वाचा फोडण्यासाठी कोणते पाक्षिक सुरू केले ?
🎈 मूकनायक .
२७ ) 'दि बुद्धिष्ट सोसायटी ऑफ इंडियाची स्थापना कोणी केली ?
🎈डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर.
२८ ) डाॅ.बाबासाहेब आंबेडकर यांना 'बोधिसत्व' ही पदवी कोणी दिली ?
🎈बौद्ध भिक्खूंनी.
२९ ) डाॅ.बाबासाहेब आंबेडकर यांनी कोणता संदेश दिला ?
🎈शिका ! संघटीत व्हा !! संघर्ष करा !!!
३० ) डाॅ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचे महापरिनिर्वाण कोठे व केव्हा झाले ?
🎈दिल्ली,६डिसेंबर १९५६.
कलम २६२ – आंतरराज्यीय नदी पाणी तंटे निवारण(PYQ POINTS)
अधिक माहितीसाठी नक्की पहा : www.yashacharajmarg.com
🔹️ अनुच्छेद २६२ अन्वये कायद्याद्वारे आंतरराज्यीय नदीच्या पाण्यासंबंधी वादाच्या निवारणाकरिता तरतूद करण्याचा अधिकार संसदेला आहे.
🔹️ भारतीय राज्यघटनेचे अनुच्छेद २६२ (२) हे संसदेला कायद्याद्वारे आंतरराज्यीय नदीच्या पाणी तंट्याबाबत सर्वोच्च न्यायालय अथवा अन्य न्यायालयाच्या अधिकार क्षेत्रांस अटकाव करण्याची तरतूद करण्याचा अधिकार देते.
🔹️ पाणी विवाद अधिनियम, १९५६ अन्वये आंतरराज्यीय नदीच्या पाण्यासंबंधी वादाच्या निवारणाकरिता न्यायाधिकरण (Tribunal) स्थापन करण्याचा अधिकार केंद्र सरकारला आहे.
🔹️ नदीच्या पाण्याशी निगडित आंतरराज्यीय तंट्याचा निवाडा व्हावा यासाठी योग्य ती तरतूद करण्याचा सांविधानिक अधिकार संसदेला आहे.
🔹️ संसदेला कायद्याद्वारे आंतरराज्यीय नदीच्या पाण्याचा वापर, वाटप किंवा त्यावरील नियंत्रण याबाबतीत कोणत्याही तंट्याच्या निर्णयाकरिता तरतूद करता येईल.
🔹️ अशा कोणत्याही तंट्याच्या बाबतीत सर्वोच्च न्यायालयाला किंवा अन्य कोणत्याही न्यायालयाला अधिकारिता वापरता येणार नाही अशी तरतूद संसदेला कायद्याद्वारे करता येते.
🔹️ पाणी-तंटा अधिनियमानुसार केंद्र शासनाला अशा कोणत्याही तंट्याच्या निवारणाकरिता लवाद (Tribunal) स्थापण्याचा अधिकार आहे.
🔹️ महाराष्ट्र, कर्नाटक, आंध्रप्रदेशमधील कृष्णा पाणीवाटप लवाद (Krishna Water Disputes Tribunal) हा राज्यघटनेच्या कलम २६२ च्या तरतुदीनुसार जाहीर करण्यात आला आहे.
🔹️ महादायी जल विवाद न्यायाधिकरण (२०१०) मध्ये खालील राज्यांचा समावेश आहे: गोवा, मध्य प्रदेश, महाराष्ट्र.
🔹️ महानदी जल विवाद न्यायालयची स्थापना मार्च २०१८ मध्ये करण्यात आली आहे.
🔹️ १६ फेब्रुवारी २०१८ रोजी कावेरी पाणी तंट्याबाबत सर्वोच्च न्यायालयाने दिलेल्या निकालामुळे सर्वोच्च न्यायालयाच्या अपीलीय अधिकार क्षेत्राला विस्तार झाला आहे. (अनुच्छेद १३६ चे पुनर्रष्टीकरणारे)
महत्त्वाच्या घटना सुधारणा
अधिक माहितीसाठी नक्की पहा : www.yashacharajmarg.com
प्रश्न: पहिली संविधान सुधारणा कधी झाली?
उत्तर: 1951 मध्ये
प्रश्न: 42 व्या सुधारणेस काय म्हणतात?
उत्तर: लघु संविधान
प्रश्न: 44वी सुधारणा कोणत्या वर्षी झाला?
उत्तर: 1978 मध्ये
प्रश्न: 73 वी सुधारणा कोणाशी संबंधित आहे?
उत्तर: पंचायत राज व्यवस्थेशी
प्रश्न: 74 वी सुधारणा कोणाला लागू करते?
उत्तर: नगर निकाय व्यवस्था
प्रश्न: 86 वी सुधारणा कोणत्या अधिकाराशी संबंधित आहे?
उत्तर: 6-14 वर्षांच्या मुलांच्या शिक्षणाच्या अधिकाराशी
प्रश्न: 61 व्या सुधारणे मध्ये किमान मतदान वय काय केले?
उत्तर: 18 वर्षे
प्रश्न: 52 वी सुधारणा कोणत्या विषयाशी संबंधित आहे?
उत्तर: पक्षबदल कायदा
प्रश्न: 101 वी सुधारणा कोणाशी संबंधित आहे?
उत्तर: GST लागू करणे
प्रश्न: 97 वी सुधारणा कोणाशी संबंधित आहे?
उत्तर: सहकारी समित्यांशी
प्रश्न: 93 वी सुधारणा कोणाशी संबंधित आहे?
उत्तर: खासगी संस्थांमध्ये आरक्षणाशी
प्रश्न: 104 वी सुधारणा कोणाशी संबंधित आहे?
उत्तर: एंग्लो इंडियन आरक्षण समाप्त करणे
प्रश्न: 36 व्या सुधारणे मध्ये कोणते राज्य समाविष्ट आहे?
उत्तर: सिक्कीम
प्रश्न: 17 वी सुधारणा कोणत्या यादीशी संबंधित आहे?
उत्तर: 9वी अनुसूची
प्रश्न: 69 वी सुधारणा कोणाशी संबंधित आहे?
उत्तर: दिल्लीला राष्ट्रीय राजधानी क्षेत्र घोषित करणे
अल्लाउद्दीन खिलजी (1296 ते 1316)
🔹 त्याचे मूळ नाव अली गुरशास्प होते.
🔹 हा जलालुद्दीन खिलजीचा पुतण्या व जावई होता. जलालुद्दीन खिलजीला ठार मारून गादीवर बसला.
🔹 स्वतःला सिकंदर-ए-सानी ही पदवी घेतली.
🔹 दक्षिण भारतावर स्वारी करणारा पहिला मुस्लिम शासक.
🔹 प्रशासन चालविताना बाजार किमतींचे नियंत्रण, मद्यपान बंदी, जमिनीचे मोजमाप करून कर लादणे अशा अनेक नाविन्यपूर्ण सुधारणा त्याने केल्या.
🔹 हिंदूंवर खराज, जिझिया, करी, चराई कर लादले.
🔹 मोठ्याप्रमाणात खडे सैन्य उभारले व सैन्याचा पगार रोख स्वरूपात देण्यास सुरुवात केली.
🔹 त्याने ‘चेहरा’ आणि ‘दाग’ पद्धत सुरु केली.
🔹 कुतुबमिनाराचे प्रवेशद्वार असणारा ‘अलाई दरवाजा’ त्याच्या काळात बांधण्यात आला.
🔹 त्याने "सिरी" हे आपले राजधानीचे शहर कुतुबमिनार परिसरात उभारले.
🔹 मलिक मुहंमद जायसी याच्या पद्मावत या ऐतिहासिक काव्यात राणी पद्मावतीने अल्लाउद्दीन खिलजीमुळे केलेल्या जौहरचा उल्लेख आहे.
🔹 अमीर खुस्रो हा कवी त्याच्या दरबारात होता. अल्लाउद्दीनने त्याला तुती-ए-हिंद हा किताब दिला.
अधिक माहितीसाठी नक्की पहा : www.yashacharajmarg.com
चालू घडामोडी
01) भारताचा पहिला डिजिटल आदिवासी स्वातंत्र्यसेनानी संग्रहालय कोणत्या राज्यात उद्घाटन होणार आहे ?
👉 छत्तीसगड
02) भारताचा 90 वा चेस ग्रँडमास्टर (बुद्धिबळ) कोण ठरला ?
👉 इलमपार्थी. ए. आर
03) भारताने प्रथमच जीआय-टॅग केलेले इंडी आणि पुलियांकुडी लिंबू कोणत्या देशाला निर्यात केले आहेत ?
👉 इंग्लंड
04) "05 ट्रिलियन डॉलर्सच्या" बाजारमूल्यापर्यंत पोहोचणारी जगातील पहिली कंपनी कोणती आहे ?
👉 Nvidia (एनव्हिडिया)
05) 'समृद्धि ग्राम भौतिक सेवा' पायलट प्रकल्प कोणत्या विभागाने सुरू केला ?
👉 दूरसंचार विभाग
06) लखनऊतील नौसेना शौर्य संग्रहालयाचा केंद्रबिंदू कोणते जहाज असेल ?
👉 "INS गोमती"
07) "तिसरा प्रवासी परिचय" महोत्सव कोणत्या शहरात आयोजित करण्यात आला होता ?
👉 रियाध (सौदी अरेबिया)
08) भारताची पहिली डिफेन्स ईव्ही ‘VEER’ कोणत्या कंपनीने विकसित केली ?
👉 प्रवेग डायनॅमिक्स
09) 69 व्या शालेय क्रीडा स्पर्धा 2025 चे आयोजन कोठे करण्यात आले होते ?
👉 इटानगर
10) अलीकडेच "उद्भव उत्सव 2025" हा आंतरराष्ट्रीय नृत्य आणि संगीत महोत्सव कोणत्या राज्यात साजरा करण्यात आला ?
👉 मध्यप्रदेश ( ग्वालियर )
11) "रवींद्र कोरीसेट्टर" यांची कर्नाटकच्या राज्योत्सव पुरस्कारासाठी निवड झाली आहे. ते कोण आहेत ?
👉 पुरातत्वशास्त्रज्ञ
12) 2025 बॅटमिंटन आशिया चॅम्पियनशिपमध्ये पंधरा वर्षाखालील मुलींच्या एकेरीत सुवर्णपदक कोणी जिंकले ?
👉 सायना मनीमुथू
13) भारतातील पहिल्या केबल सस्पेन्शन ग्लास ब्रिजचे नाव काय आहे ?
👉 बजरंग सेतू
14) सरदार वल्लभभाई पटेल यांची 150 वी जयंती कधी साजरी करण्यात आली ?
👉 31 ऑक्टोबर
15) आठव्या वेतन आयोगाच्या अध्यक्षपदी मंत्रिमंडळाने कोणाची नियुक्ती केली आहे ?
👉 रंजना प्रकाश देसाई
अधिक माहितीसाठी नक्की पहा : www.yashacharajmarg.com
घटनादुरुस्ती
घटनादुरुस्ती क्रमांक 1 (1951) – मागासवर्गीयांसाठी विशेष तरतुदी करण्याचा अधिकार राज्यांना दिला.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 2 (1952) – लोकसभेतील प्रतिनिधींच्या प्रमाणाचे पुनर्विनियोजन केले.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 3 (1954) – त्रिपुरामधील विधानसभेतील जागांची मर्यादा बदलली.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 4 (1955) – संपत्ती हक्क व भरपाईवरील मर्यादा घालण्यात आल्या.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 5 (1955) – राज्यांच्या व केंद्रशासित प्रदेशांच्या सीमांच्या सुधारणा सुलभ केल्या.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 6 (1956) – आसाम, मणिपूर व इतर राज्यांतील आदिवासी भागांसाठी विशेष तरतुदी.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 7 (1956) – भाषावार राज्य पुनर्रचना व नव्या राज्यांची निर्मिती.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 8 (1960) – अनुसूचित जाती व जमातींसाठी आरक्षणाची मुदत १० वर्षांनी वाढवली.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 9 (1960) – आसाम व पश्चिम बंगालच्या सीमांमध्ये बदल.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 10 (1961) – दादरा-नगरहवेलीला केंद्रशासित प्रदेश म्हणून भारतात समाविष्ट केले.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 11 (1961) – राष्ट्रपती व उपराष्ट्रपती यांच्या निवड प्रक्रियेमध्ये बदल.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 12 (1962) – गोवा, दमण-दीव यांना भारतात समाविष्ट केले.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 13 (1962) – नागालँड राज्याची निर्मिती व त्यासाठी विशेष तरतुदी.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 14 (1962) – पाँडिचेरीचा भारतात समावेश व केंद्रशासित प्रदेश म्हणून दर्जा.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 15 (1963) – उच्च न्यायालयाच्या न्यायाधीशांच्या सेवानिवृत्तीचे वय वाढवले.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 16 (1963) – देशविरोधी क्रियाकलापांवर निर्बंध व निष्ठापत्राची आवश्यकता.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 17 (1964) – जमिन सुधारणा कायद्यांवरून संपत्ती हक्कावर अधिक मर्यादा.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 18 (1966) – मतदारसंघ पुनर्रचनेवर केंद्र व राज्यांचे अधिकार स्पष्ट केले.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 19 (1966) – निवडणूक लवाद व न्यायालयांच्या अधिकारांमध्ये बदल.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 20 (1966) – जिल्हा न्यायाधीशांच्या नेमणुकीस वैधता दिली.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 21 (1967) – सिंधी भाषेला आठव्या अनुसूचीत समाविष्ट केले.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 22 (1969) – आसाममधील नवे स्वायत्त राज्य (मेघालय) तयार केले.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 23 (1969) – अनुसूचित जाती, जमाती व अँग्लो-इंडियनसाठी आरक्षणाची मुदत वाढवली.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 24 (1971) – राष्ट्रपतीने घटनादुरुस्त्यांवर सहमती देणे बंधनकारक केले.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 25 (1971) – संपत्ती हक्कावर निर्बंध व राज्य धोरणांना प्राधान्य.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 26 (1971) – राजघराण्यांचे प्रिव्ही पर्स समाप्त केले.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 27 (1971) – मिझोरामला विधिमंडळासह केंद्रशासित प्रदेशाचा दर्जा दिला.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 28 (1972) – ICS अधिकाऱ्यांचे विशेष हक्क रद्द केले.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 29 (1972) – केरळमधील दोन जमिन सुधारणा कायदे नवव्या अनुसूचीत समाविष्ट.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 30 (1972) – लोकसभा व विधानसभेतील कोट्यांचे पुनर्नियोजन.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 31 (1973) – लोकसभेतील जागा ५२५ वरून ५४५ पर्यंत वाढविल्या.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 32 (1974) – सिक्कीमला ‘सहकारी राज्य’ म्हणून स्थान.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 33 (1974) – खासदार व आमदारांच्या राजीनाम्याची प्रक्रिया बदलली.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 34 (1974) – आणखी २० जमिन सुधारणा कायदे नवव्या अनुसूचीत जोडले.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 35 (1975) – सिक्कीमला “पूर्ण राज्य” बनवण्याची प्रक्रिया सुरू.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 36 (1975) – सिक्कीमला औपचारिकरीत्या भारताचे राज्य म्हणून मान्यता.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 37 (1975) – अरुणाचल प्रदेश केंद्रशासित प्रदेश म्हणून तयार.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 38 (1975) – राष्ट्रपती व राज्यपालांच्या आणीबाणीसंबंधी अधिकारात वाढ.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 39 (1975) – पंतप्रधान, अध्यक्ष व लोकसभाध्यक्ष यांच्या निवडणुकीवर न्यायालयांचा अधिकार काढून टाकला.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 40 (1976) – जमिन सुधारणा कायदे नवव्या अनुसूचीत जोडले.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 41 (1976) – सर्वोच्च व उच्च न्यायालय न्यायाधीशांचे सेवानिवृत्ती वय ६२ वर्षे केले.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 42 (1976) – "लघु संविधान" म्हणून ओळखली जाते; मूलभूत कर्तव्ये, समाजवाद, धर्मनिरपेक्षता यांचा समावेश.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 43 (1977) – 42 व्या दुरुस्तीत घातलेले न्यायपालिकेवरचे निर्बंध हटवले.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 44 (1978) – संपत्तीचा मूलभूत हक्क काढून टाकला; आणीबाणीविषयक तरतुदींमध्ये बदल.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 45 (1980) – अनुसूचित जाती, जमाती व अँग्लो-इंडियन प्रतिनिधीत्वाचे आरक्षण वाढवले.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 46 (1982) – वस्तूंवर विक्रीकर लावण्याचा अधिकार सरकारला मिळवून दिला.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 47 (1984) – जमिन सुधारणा कायद्यांचा समावेश नवव्या अनुसूचीत केला.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 48 (1984) – पंजाबमध्ये राष्ट्रपती राजवटीचा कालावधी वाढवण्याची परवानगी दिली.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 49 (1984) – त्रिपुरातील आदिवासी भागांना विशेष राज्याचा दर्जा प्रदान.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 50 (1984) – सशस्त्र दलातील सेवेच्या अटी सुधारित केल्या.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 51 (1984) – ईशान्य भारतातील अनुसूचित जमातींसाठी विधानसभा आरक्षण.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 52 (1985) – दलबदल विरोधी कायदा लागू केला.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 53 (1986) – मिझोरामसाठी विशेष तरतुदी.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 54 (1986) – सर्वोच्च व उच्च न्यायालय न्यायाधीशांच्या वेतनात वाढ.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 55 (1987) – अरुणाचल प्रदेशला राज्याचा दर्जा दिला.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 56 (1987) – गोवाला राज्याचा दर्जा; दमण-दीव केंद्रशासित प्रदेश राहिले.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 57 (1987) – ईशान्य भारतातील अनुसूचित जमातींसाठी विधानसभा आरक्षण.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 58 (1987) – संविधानाचे अधिकृत हिंदी भाषांतर राष्ट्रपतीकडून प्रकाशित करण्यास मान्यता.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 59 (1988) – पंजाबमध्ये अंतर्गत अशांततेमुळे आणीबाणी लागू करण्याचा अधिकार.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 60 (1988) – व्यवसाय व व्यवसायांवरील कराची मर्यादा वाढवली.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 61 (1989) – मतदानाचे वय २१ वरून १८ वर्षांवर आणले.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 62 (1989) – SC/ST व अँग्लो-इंडियन आरक्षणाची मुदत वाढवली.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 63 (1989) – 59 वी दुरुस्ती (पंजाब आणीबाणी) रद्द केली.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 64 (1990) – पंजाबमध्ये राष्ट्रपती राजवट वाढवली.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 65 (1990) – अनुसूचित जाती व जमाती आयोग स्थापन.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 66 (1990) – आणखी जमिन सुधारणा कायदे नवव्या अनुसूचीत समाविष्ट.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 67 (1990) – पंजाबमध्ये राष्ट्रपती राजवट पुन्हा वाढवली.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 68 (1991) – आणखी एकदा पंजाबमध्ये राष्ट्रपती राजवट वाढवली.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 69 (1991) – दिल्लीला "राष्ट्रीय राजधानी प्रदेश" म्हणून विशेष दर्जा.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 70 (1992) – दिल्ली व पाँडिचेरी विधानसभेस राष्ट्रपती निवडणुकीत मतदानाचा अधिकार.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 71 (1992) – कोकणी, मणिपुरी, नेपाळी या भाषांचा आठव्या अनुसूचीत समावेश.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 72 (1992) – त्रिपुराच्या आदिवासी भागांमध्ये आरक्षण.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 73 (1993) – पंचायत राज प्रणाली स्थापन; ग्रामपंचायतींसाठी घटनात्मक दर्जा.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 74 (1993) – नागरी स्थानिक स्वराज्य संस्थांना सशक्तीकरण.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 75 (1994) – भाडे नियंत्रण कायदा.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 76 (1994) – तामिळनाडू आरक्षण कायदा नवव्या अनुसूचीत समाविष्ट.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 77 (1995) – SC/ST कर्मचाऱ्यांच्या पदोन्नतीत आरक्षण.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 78 (1995) – नवव्या अनुसूचीत आणखी जमिन सुधारणा कायदे.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 79 (1999) – अनुसूचित जाती, जमाती व अँग्लो-इंडियनसाठी आरक्षण वाढवले.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 80 (2000) – केंद्र–राज्य महसूल वाटप सूत्रात सुधारणा.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 81 (2000) – SC/ST साठी पदोन्नतीतील रिक्त जागा भरण्यासाठी मागील अपूर्ण जागा राखून ठेवण्याची तरतूद.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 82 (2000) – SC/ST साठी परीक्षांमध्ये उत्तीर्ण गुणांच्या निकषात सवलत.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 83 (2000) – अरुणाचल प्रदेशला पंचायतांमध्ये आरक्षणातून वगळले.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 84 (2001) – २०२६ पर्यंत लोकसभा व विधानसभेतील जागांची मर्यादा गोठवली (१९७१ च्या जनगणनेवर आधारित).
घटनादुरुस्ती क्रमांक 85 (2001) – पदोन्नतीत “परिणामी वरिष्ठता” देण्याची तरतूद SC/ST साठी.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 86 (2002) – ६ ते १४ वर्षे वयोगटातील मुलांना शिक्षण हा मूलभूत हक्क केला.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 87 (2003) – मतदारसंघांचे पुनर्रचना २००१ च्या जनगणनेवर आधारित करण्याची तरतूद.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 88 (2003) – सेवा कर लागू करून त्याचा समावेश संघ सूचीमध्ये केला.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 89 (2003) – अनुसूचित जाती आणि जमातीसाठी स्वतंत्र आयोगांची निर्मिती (SC आयोग आणि ST आयोग वेगळे).
घटनादुरुस्ती क्रमांक 90 (2003) – आसामच्या स्वायत्त जिल्ह्यांमध्ये अनुसूचित जमातींसाठी प्रतिनिधित्वाची तरतूद.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 91 (2004) – मंत्रीमंडळाच्या आकारावर मर्यादा घालणे व दलबदल विरोधी कायदा अधिक कठोर बनवला.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 92 (2004) – बोडो, डोगरी, मैथिली व संथाली या भाषांचा आठव्या अनुसूचीत समावेश.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 93 (2006) – शैक्षणिक संस्थांमध्ये OBC वर्गासाठी आरक्षणाची तरतूद.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 94 (2006) – बिहार व झारखंडमध्ये आदिवासी कल्याण मंत्रिपदाची गरज काढून टाकली.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 95 (2010) – SC/ST व अँग्लो-इंडियनसाठी आरक्षणाची मुदत आणखी १० वर्षांनी वाढवली.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 96 (2011) – "ओडिया" या नावाने "ओरिया" या भाषेची जागा घेतली (८ व्या अनुसूचीत).
घटनादुरुस्ती क्रमांक 97 (2012) – सहकारी संस्थांना घटनात्मक दर्जा प्रदान केला.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 98 (2013) – हैदराबाद-कर्नाटक क्षेत्राच्या विकासासाठी कर्नाटकच्या राज्यपालांना विशेष अधिकार.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 99 (2014) – राष्ट्रीय न्यायिक नियुक्ती आयोगाची स्थापना (नंतर सर्वोच्च न्यायालयाने रद्द केला).
घटनादुरुस्ती क्रमांक 100 (2015) – भारत–बांगलादेश सीमारेषा करारात सुधारणा.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 101 (2016) – वस्तू व सेवा कर (GST) लागू केला.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 102 (2018) – मागासवर्ग आयोगाला घटनात्मक दर्जा.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 103 (2019) – आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटकांसाठी (EWS) १०% आरक्षणाची तरतूद.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 104 (2020) – SC/ST साठी लोकसभा व राज्य विधानसभांमध्ये आरक्षण वाढवले, परंतु अँग्लो-इंडियन प्रतिनिधित्व समाप्त.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 105 (2021) – राज्यांना इतर मागासवर्ग (OBC) ओळखण्याचे अधिकार पुन्हा दिले.
घटनादुरुस्ती क्रमांक 106 (2024) – लोकसभा, राज्य विधानसभांमध्ये आणि दिल्ली विधानसभेत महिलांसाठी १/३ जागा आरक्षित केल्या (SC/ST जागांसह).
अधिक माहितीसाठी नक्की पहा : www.yashacharajmarg.com
दिल्ली सुलतानची शासनव्यवस्था
🔸️ काही महत्त्वाचे अधिकारी :
🔹️ सुलतान : सर्वोच्च शासक, सर्व राजकीय, लष्करी आणि न्यायिक अधिकार सुलतानकडे असायचे.
🔹️ वझीर : महसूल अधिकारी, राज्याची आर्थिक व्यवस्था पाहायचा.
🔹️ सदर-उस-सुदूर : धार्मिक आणि न्यायाधीश अधिकारी, धार्मिक संस्था आणि न्यायदानाची जबाबदारी.
🔹️ अमीर : उच्च दर्जाचा सरदार, लष्करी आणि राजकीय सल्लागार.
🔹️ इक्ता पद्धती : सरदारांना जमीन वाटप करून महसूल गोळा करण्याची जबाबदारी.
🔹️ शाहना-ए-मंडी : बाजारपेठ नियंत्रक, वस्तूंच्या दरांचा आणि गुणवत्तेचा पाहणीकरिता.
🔹️ kazi : न्यायाधीश, शरीयतच्या आधारे न्यायदान करायचा.
🔹️ मुकेद्दम : गावांचा प्रमुख, महसूल संकलन आणि कायदा-सुव्यवस्था राखायचा.
🔸️ विभाग :
🔹️ दीवान-इ-अर्ज : सैन्य विभागाचा प्रमुख, सैन्य भरती आणि व्यवस्था करण्याची जबाबदारी.
🔹️ दीवान-इ-रियासत : धार्मिक विभाग, मुस्लिम कायद्यांचे पालन आणि धार्मिक बाबींचे व्यवस्थापन.
🔹️ दीवान-इ-इन्सा : पत्र व्यवहार विभाग, राजकीय दत्तकवळणाचे व्यवस्थापन.
🔹️ वकील-इ-दर : राजशिष्टाचार विभाग, दरबारातील शिष्टाचार आणि समारंभांची जबाबदारी.
अधिक माहितीसाठी नक्की पहा : www.yashacharajmarg.com
प्राणी वर्गीकरण – Animal Kingdom (Animal Classification
🔷 General Introduction
➤ सर्व प्राणी किंग्डम अॅनिमेलिया (Kingdom Animalia) मध्ये मोडतात.
➤ हे बहुकोशीय (Multicellular), परपोषी (Heterotrophic) आणि हालचाल करणारे (Motile) असतात.
➤ प्राण्यांना शरीररचना, पेशींची रचना, पोकळीची उपस्थिती, आणि शरीरातील विभाजन (Segmentation) या निकषांवर वर्गीकृत केले जाते.
🔷 1) पोरिफेरा (Porifera) – स्पंज वर्ग (Sponges)
➤ शरीर छिद्रयुक्त (Porous body), पाण्यातून अन्न घेणे.
➤ खरे ऊतक (Tissue) विकसित नाहीत.
➤ उदाहरणे – Sycon, Spongilla, Euplectella
🔷 2) सिलेंट्राटा / नीडेरिया (Coelenterata / Cnidaria)
➤ शरीरात निडोसिस्ट (Nidocyst) नावाचे दंशक पेशी (Stinging cells) असतात.
➤ रेडियल सममिती (Radial symmetry), दोन शरीररूप – पोलिप व मेड्यूसा.
➤ उदाहरणे – Hydra, Jellyfish, Obelia, Coral
🔷 3) प्लॅटीहेल्मिन्थिस (Platyhelminthes) – फ्लॅटवर्म्स (Flatworms)
➤ शरीर सपाट, द्विपार्श्व सममित (Bilateral symmetry), त्रिस्तरीय (Triploblastic).
➤ बरेच परजीवी (Parasitic).
➤ उदाहरणे – Tapeworm (Taenia), Liver fluke (Fasciola)
🔷 4) नेमॅटहेल्मिन्थिस (Nemathelminthes) – राउंडवर्म्स (Roundworms)
➤ शरीर दोन्ही बाजूंनी गोलाकार, अविकसित रक्तवाहिन्या व श्वसनसंस्था.
➤ परजीवी जीवन पद्धती.
➤ उदाहरणे – Ascaris (Roundworm), Wuchereria (Filaria worm)
🔷 5) अनिलिडा (Annelida) – खंडयुक्त कृमी (Segmented worms)
➤ शरीरात खंड (Segments), खऱ्या शरीर पोकळीसह (True coelom).
➤ रक्ताभिसरण प्रणाली विकसित.
➤ उदाहरणे – Earthworm (Pheretima), Leech (Hirudinaria)
🔷 6) आर्थ्रोपोडा (Arthropoda) – संधिपाद प्राणी (Joint-legged animals)
➤ शरीरावर बाह्यकंकाल (Exoskeleton) चिटिनयुक्त.
➤ संयुक्त पाय (Jointed legs), सर्वात मोठा संघ.
➤ उदाहरणे – Cockroach, Crab, Butterfly, Spider, Scorpion
🔷 7) मॉलस्का (Mollusca) – शंखधारी प्राणी (Soft-bodied animals)
➤ शरीर मऊ, बहुधा शंख (Shell) असतो.
➤ श्वसनासाठी गिल्स (Gills).
➤ उदाहरणे – Pila (Apple snail), Octopus, Sepia (Cuttlefish)
🔷 8) इकायनोडर्माटा (Echinodermata) – कंटकधारी प्राणी (Spiny-skinned animals)
➤ फक्त सागरी (Marine), शरीरावर काटे.
➤ जलवाहक प्रणाली (Water vascular system) उपस्थित.
➤ उदाहरणे – Starfish (Asterias), Sea urchin, Sea cucumber
🔷 9) हेमीकोर्डेटा (Hemichordata) – अर्धकशेरुकी (Half-chordates)
➤ शरीर तीन भागांत – प्रोबॉसिस, कॉलर, ट्रंक.
➤ नोटोकोर्ड (Notochord) फक्त पुढील भागात आढळतो.
➤ उदाहरण – Balanoglossus
🔷 10) कॉर्डेटा (Chordata) – कशेरुकी प्राणी (Vertebrates)
➤ नोटोकोर्ड (Notochord), पृष्ठीय नाडीतंतू (Dorsal nerve cord), आणि पाठीमागील शेपटी (Post-anal tail) असते.
➤ रक्ताभिसरण प्रणाली बंद प्रकारची.
कॉर्डेटा अंतर्गत प्रमुख वर्ग (Major Classes):
1️⃣ Pisces (माशे) – जलचर, गिल्सद्वारे श्वसन. उदा. Rohu, Shark
2️⃣ Amphibia (उभयचर) – जल व स्थल दोन्ही ठिकाणी राहतात. उदा. Frog, Toad
3️⃣ Reptilia (सरीसृप) – शीत रक्ताचे, खवलेदार त्वचा. उदा. Snake, Lizard, Crocodile
4️⃣ Aves (पक्षी) – उष्ण रक्ताचे, पंख, अंडी देतात. उदा. Pigeon, Sparrow, Peacock
5️⃣ Mammalia (सस्तन प्राणी) – उष्ण रक्ताचे, दूध देतात. उदा. Man, Cow, Dog, Bat
🔷 सारांश (Summary)
➤ प्राणी वर्गीकरणात 10 प्रमुख संघ (Phyla) विचारात घेतले जातात.
➤ यांपैकी Arthropoda हा सर्वात मोठा संघ आहे, तर Chordata मध्ये मानवाचा समावेश होतो.
अधिक माहितीसाठी नक्की पहा : www.yashacharajmarg.com
वनस्पती वर्गीकरण (Plant Classification)
🔷 १) संकल्पना (Concept)
➤ पृथ्वीवरील लाखो वनस्पतींचे त्यांच्या वैशिष्ट्यांनुसार गट तयार करण्यास वनस्पती वर्गीकरण म्हणतात.
➤ उद्देश – वनस्पतींची ओळख, तुलना आणि अभ्यास सुलभ करणे.
🔷 २) वर्गीकरणाचे प्रकार (Types of Classification)
➤ (A) कृत्रिम वर्गीकरण (Artificial Classification)
फक्त बाह्य लक्षणांवर आधारित.
उदा. आकार, रंग, उपयोग इ.
उदा. थिओफ्रास्टस, लिनिअस यांनी वापरले.
➤ (B) नैसर्गिक वर्गीकरण (Natural Classification)
बाह्य + अंतर्गत दोन्ही लक्षणांवर आधारित.
उदा. बेंटहॅम आणि हूकर यांचे वर्गीकरण.
➤ (C) उत्क्रांतीवर आधारित वर्गीकरण (Phylogenetic Classification)
वनस्पतींच्या उत्क्रांतीतील नातेसंबंधावर आधारित.
उदा. एंग्लर आणि प्रँटल, हचिन्सन यांनी वापरले.
🔷 ३) वर्गीकरणाचा इतिहास (History of Classification)
➤ थिओफ्रास्टस (Theophrastus) – “Botanyचा जनक”; झाडे, झुडपे, औषधी गटात वर्गीकरण.
➤ लिनिअस (Carolus Linnaeus) – “द्विनाम पद्धतीचा जनक”; प्रत्येक वनस्पतीस दोन नावे – वंश आणि प्रजाती.
➤ बेंटहॅम व हूकर (Bentham & Hooker) – Natural System दिले.
➤ एंग्लर व प्रँटल (Engler & Prantl) – उत्क्रांतीवर आधारित प्रणाली दिली.
🔷 ४) वनस्पतींचे मुख्य गट (Main Groups of Plants)
✅ १) थॅलॉफायटा (Thallophyta)
➤ सर्वात आदिम व साध्या रचनेच्या वनस्पती.
➤ खरे खोड, मुळे, पाने नसतात.
➤ शरीर “थॅलस” स्वरूपाचे असते.
➤ वाहक ऊतक (vascular tissue) नसते.
➤ प्रजोत्पादन बीजांशिवाय बीजुकांद्वारे होते.
➤ पाणी किंवा ओलसर जागी वाढतात.
➤ उदाहरणे:
शैवाल (Algae): Spirogyra, Ulothrix, Chlamydomonas, Volvox, Laminaria, Sargassum.
बुरशी (Fungi): Rhizopus (भाकरीवरील बुरशी), Yeast (साचलेली यीस्ट), Agaricus (मशरूम).
✅ २) ब्रायॉफायटा (Bryophyta)
➤ यांना “पाणथळ वनस्पती” म्हणतात कारण या अंशतः जलजीवी आणि स्थलजीवी आहेत.
➤ खरे वाहक ऊतक नसते पण मुळासारख्या रचना (rhizoids) असतात.
➤ “Amphibians of Plant Kingdom” असेही म्हणतात.
➤ लैंगिक प्रजोत्पादनासाठी पाण्याची आवश्यकता असते.
➤ शरीरात खोड, पाने थोड्याशा प्रमाणात वेगळी दिसतात.
➤ उदाहरणे:
Funaria (Moss), Riccia, Marchantia, Anthoceros.
✅ ३) प्टेरिडोफायटा (Pteridophyta)
➤ या वनस्पतींमध्ये खरे मुळे, खोड आणि पाने असतात.
➤ वाहक ऊतक (xylem, phloem) विकसित असते.
➤ बीज तयार होत नाहीत; बीजुकांद्वारे प्रजनन होते.
➤ यांना “पहिल्या वाहक ऊतक असलेल्या वनस्पती” म्हणतात.
➤ लैंगिक प्रजननासाठी पाण्याची गरज असते.
➤ उदाहरणे:
Fern (Nephrolepis), Equisetum (Horsetail), Lycopodium (Club moss), Marsilea.
✅ ४) जिम्नोस्पर्म (Gymnosperms)
➤ “अनावृत्तबीजी वनस्पती” — बीजांवर आवरण नसते.
➤ बीज तयार होतात पण फुले किंवा फळे नसतात.
➤ या वनस्पती उंच आणि दीर्घायुषी असतात.
➤ खरे मुळे, खोड, पाने असतात आणि वाहक ऊतक पूर्ण विकसित असतात.
➤ परागण आणि फलन वाऱ्याद्वारे (Wind pollination) होते.
➤ उदाहरणे:
Cycas, Pinus (देवदार), Cedrus, Ephedra.
✅ ५) अँजिओस्पर्म (Angiosperms)
➤ “आवृत्तबीजी वनस्पती” – बीज फळाच्या आवरणात बंद असते.
➤ फुलझाडे या गटात येतात.
➤ सर्वाधिक प्रगत व विविधतेने समृद्ध गट.
➤ वाहक ऊतक विकसित आणि पूर्ण कार्यक्षम असतात.
➤ उदाहरणे: आंबा (Mango), गहू (Wheat), तांदूळ (Rice), मटार (Pea), गुलाब (Rose).
🔷 ६) अँजिओस्पर्मचे उपविभाग (Subdivisions of Angiosperms)
✅ (A) एकदलीय (Monocotyledons)
➤ बीजामध्ये एकच दलिका (cotyledon).
➤ शिरा समांतर (Parallel venation).
➤ मूळ तंतुमूल (fibrous).
➤ फुलांची पाकळ्या ३ च्या पटीत.
➤ उदाहरणे: गहू, तांदूळ, ऊस, केळी, लसूण, कांदा.
✅ (B) द्विदलीय (Dicotyledons)
➤ बीजामध्ये दोन दलिका.
➤ शिरा जाळीदार (Reticulate venation).
➤ मूळ प्रधानमूल (tap root).
➤ फुलांची पाकळ्या ४ किंवा ५ च्या पटीत.
➤ उदाहरणे: आंबा, मटार, गुलाब, सूर्यफूल, कापूस.
🔷 ७) आधुनिक वर्गीकरण (Modern Classification)
➤ DNA sequencing, molecular data आणि evolutionary संबंधांवर आधारित.
➤ सर्वाधिक मान्य प्रणाली: APG System (Angiosperm Phylogeny Group)
➤ संगणकीय व जीनोमिक अभ्यासावर आधारित वर्गीकरण.
🔷 ८) वर्गीकरणाचे महत्त्व (Importance of Classification)
➤ वनस्पतींची ओळख आणि अभ्यास सुलभ होतो.
➤ कृषी, औषधी, पर्यावरणशास्त्र, बायोटेक्नॉलॉजी क्षेत्रात उपयोगी.
➤ नवीन प्रजाती शोधणे आणि संरक्षणासाठी मदत होते.
🔷 ९) महत्वाचे शास्त्रज्ञ (Important Botanists)
➤ थिओफ्रास्टस – वनस्पती वर्गीकरणाचा जनक.
➤ लिनिअस – द्विनाम पद्धती.
➤ बेंटहॅम व हूकर – नैसर्गिक प्रणाली.
➤ एंग्लर व प्रँटल – उत्क्रांती आधारित प्रणाली.
➤ हचिन्सन – आधुनिक वर्गीकरण.
अधिक माहितीसाठी नक्की पहा : www.yashacharajmarg.com
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी स्थापन केलेली प्रमुख वृत्तपत्रे, संघटना आणि राजकीय पक्ष
🔷 वृत्तपत्रे (Newspapers started by Dr. B. R. Ambedkar)
➤ मूकनायक (Mooknayak) – सन 1920 मध्ये सुरू
➤ बहिष्कृत भारत (Bahishkrit Bharat) – सन 1927 मध्ये सुरू
➤ समता (Samata) – 29 जून 1928 मध्ये सुरू
➤ जनता (Janata) – सन 1930 मध्ये सुरू
➤ प्रबुद्ध भारत (Prabuddha Bharat) – सन 1956 मध्ये सुरू
🔷 संघटना (Organizations founded by Dr. Ambedkar)
➤ बहिष्कृत हितकारिणी सभा (Bahishkrit Hitakarini Sabha) – सन 1924 मध्ये स्थापन
➤ महार बुद्धिस्ट सोसायटी (Mahar Buddhist Society) – सन 1926 मध्ये स्थापन
➤ समता सैनिक दल (Samata Sainik Dal) – सन 1927 मध्ये स्थापन
➤ डिप्रेस्ड क्लासेस एज्युकेशन सोसायटी (Depressed Classes Education Society) – सन 1928 मध्ये स्थापन
➤ पीपल्स एज्युकेशन सोसायटी (People’s Education Society) – सन 1945 मध्ये स्थापन
➤ भारतीय बौद्ध महासभा (Bharatiya Bauddha Mahasabha) – सन 1955 मध्ये स्थापन
🔷 राजकीय पक्ष (Political parties founded by Dr. Ambedkar)
➤ इंडिपेंडंट लेबर पार्टी (Independent Labour Party) – सन 1936 मध्ये स्थापन
➤ शेड्युल्ड कास्ट फेडरेशन (Scheduled Castes Federation) – सन 1942 मध्ये स्थापन
➤ भारतीय रिपब्लिकन पार्टी (Republican Party of India) – या पक्षाची संकल्पना 1956 मध्ये मांडली (स्थापना बाबासाहेबांच्या निधनानंतर 1957 मध्ये झाली)
अधिक माहितीसाठी नक्की पहा : www.yashacharajmarg.com
चालू घडामोडी प्रश्नसंच
01) भारतीय रिझर्व्ह बँक (RBI) ची 619 वी केंद्रीय मंडळ बैठक कोणत्या शहरात आयोजित झाली ?
👉 उदयपूर / Udaipur ✅
02) स्टेट बँक ऑफ इंडियाने सुरू केलेल्या वार्षिक कर्मचारी उत्कृष्टता पुरस्काराचे नाव काय आहे ?
👉 SBI Star
03) नैनीताल बँक लिमिटेडमधील आपला बहुसंख्य हिस्सा विकण्याची योजना कोणत्या बँकेने थांबवली आहे ?
👉 बँक ऑफ बडोदा
04) UPI व्यवहारांची किंमत ₹27.28 लाख कोटींच्या सर्वकालीन उच्चांकावर कोणत्या महिन्यात पोहोचली ?
👉 ऑक्टोबर 2025
05) National Interoperable Payment Limited (NIPL) ने मलेशियामध्ये UPI पेमेंट सक्षम करण्यासाठी कोणत्या कंपनीशी भागीदारी केली आहे ?
06) संरक्षण संशोधन आणि विकास प्रयोगशाळेचे (DRDL) संचालक म्हणून कोणाची नियुक्ती झाली आहे ?
👉 अंकथी राजू
07) अरुणाचल प्रदेशातील मेचुका येथे झालेल्या त्रिसेवा सैन्य सरावाचे नाव काय आहे ?
👉 पूर्वी प्रचंड प्रहार
08) OpenAI ने क्लाउड कॉम्प्युटिंग इन्फ्रास्ट्रक्चर साठी कोणत्या कंपनीसोबत $38 अब्ज डॉलर्सची भागीदारी केली आहे ?
👉 Amazon Web Services (AWS)
थोरियम-मोल्टन सॉल्ट रिऍक्टरमध्ये थोरियमपासून युरेनियम इंधन रूपांतर करणारा जगातील पहिला देश कोण आहे ?
👉 चीन
09) अलीकडेच रामसर स्थळ म्हणून घोषित झालेलं Gogabeel Lake कोणत्या भारतीय राज्यात आहे ?
👉 बिहार
10) “The Loneliness of Sonia and Sunny” या कादंबरीसाठी बुकर पुरस्कार 2025 च्या अंतिम यादीत कोणाचे नाव आले आहे ?
👉 किरण देसाई
अधिक माहितीसाठी नक्की पहा : www.yashacharajmarg.com
काही महत्त्वाच्या नियुक्त्या
◈ सोनाली मिश्रा : रेल्वे संरक्षण दलाच्या पहिल्या महिला महासंचालक म्हणून नेमणूक.
◈ डॉ.अजय कुमार : केंद्रीय लोकसेवा आयोगाच्या अध्यक्षपदी नियुक्त.
◈ भानू प्रताप शर्मा : वित्तीय सेवा संस्था ब्युरोचे (FSIB) अध्यक्ष.
◈ उमा कांजीलाल : इंदिरा गांधी राष्ट्रीय मुक्त विद्यापीठाच्या पहिल्या महिला कुलगुरू म्हणून नेमणूक.
◈ अभिजात शेठ : राष्ट्रीय वैद्यकीय आयोगाच्या अध्यक्षपदी नेमणूक.
◈ एस.महेंद्र देव : पंतप्रधानांच्या आर्थिक सल्लागार परिषदेचे अध्यक्ष.
◈ ॲनालेना बेयरबॉक : संयुक्त राष्ट्र आमसभेच्या पुढील प्रमुख म्हणून निवड.
◈ डॉ.जेनिफर सिमन्स : सुरिनामच्या पहिल्या महिला राष्ट्राध्यक्ष.
◈ दीपक बागला : नीती आयोगाच्या अटल इनोवेशन मिशनचे संचालक म्हणून निवड.
◈ साहिल किनी : रिझर्व्ह बँक इनोव्हेशन हबचे नवीन मुख्य कार्यकारी अधिकारी.
◈ नितीन गुप्ता : राष्ट्रीय वित्तीय अहवाल प्राधिकरणाचे अध्यक्ष.
◈ राजेश कुमार : महाराष्ट्राच्या मुख्य सचिवपदी.
◈ क्रिस्टी कोव्हेंट्री : आंतरराष्ट्रीय ऑलिंपिक समितीच्या पहिल्या महिला आणि पहिल्या आफ्रिकन अध्यक्ष.
◈ अनुराधा ठाकूर : आर्थिक व्यवहार विभागाच्या पहिल्या महिला सचिव.
◈ संजोग गुप्ता : आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषदेचे (ICC) मुख्य कार्यकारी अधिकारी.
◈ सुनील जयवंत कदम : सेबीचे कार्यकारी संचालक म्हणून नियुक्ती.
◈ केशवन रामचंद्रन : भारतीय रिझर्व्ह बँकेने कार्यकारी संचालक म्हणून नियुक्ती
अधिक माहितीसाठी नक्की पहा : www.yashacharajmarg.com
ऑक्सिडेशन (Oxidation) आणि रिडक्शन (Reduction)
🔷 १) ऑक्सिजन व हायड्रोजनच्या दृष्टीने व्याख्या:
➤ ऑक्सिडेशन: ज्या क्रियेमध्ये कोणत्याही पदार्थामध्ये ऑक्सिजनचा संयोग (Addition of Oxygen) होतो किंवा हायड्रोजनचा अपसारण (Removal of Hydrogen) होते, त्या क्रियेला ऑक्सिडेशन म्हणतात.
उदा. ➤ 2H₂ + O₂ → 2H₂O (हायड्रोजनचे ऑक्सिडेशन झाले)
➤ रिडक्शन: ज्या क्रियेमध्ये कोणत्याही पदार्थामध्ये ऑक्सिजनचा अपसारण (Removal of Oxygen) होतो किंवा हायड्रोजनचा संयोग (Addition of Hydrogen) होतो, त्या क्रियेला रिडक्शन म्हणतात.
उदा. ➤ CuO + H₂ → Cu + H₂O (CuO चे रिडक्शन झाले)
🔷 २) इलेक्ट्रॉनच्या दृष्टीने व्याख्या:
➤ ऑक्सिडेशन: ज्या क्रियेमध्ये कोणत्याही पदार्थातून इलेक्ट्रॉन दिला जातो (Loss of electrons), ती क्रिया ऑक्सिडेशन असते.
उदा. ➤ Na → Na⁺ + e⁻
➤ रिडक्शन: ज्या क्रियेमध्ये कोणत्याही पदार्थाने इलेक्ट्रॉन घेतला जातो (Gain of electrons), ती क्रिया रिडक्शन असते.
उदा. ➤ Cl₂ + 2e⁻ → 2Cl⁻
🔷 ३) प्रोटॉनच्या दृष्टीने व्याख्या (Acid-base संकल्पनेत):
➤ ऑक्सिडेशन: ज्या क्रियेमध्ये प्रोटॉन (H⁺) दिला जातो (Loss of proton), ती ऑक्सिडेशन प्रक्रिया आहे.
➤ रिडक्शन: ज्या क्रियेमध्ये प्रोटॉन (H⁺) घेतला जातो (Gain of proton), ती रिडक्शन प्रक्रिया आहे.
🔷 सारांश:
➤ ऑक्सिडेशन = इलेक्ट्रॉन गमावणे / ऑक्सिजन वाढवणे / हायड्रोजन कमी करणे / प्रोटॉन देणे
➤ रिडक्शन = इलेक्ट्रॉन मिळवणे / ऑक्सिजन कमी करणे / हायड्रोजन वाढवणे / प्रोटॉन घेणे
अधिक माहितीसाठी नक्की पहा : www.yashacharajmarg.com
२०२५ मधील विविध ऑपरेशन
1) आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील ऑपरेशन
🔹️ इस्त्रायलने इराणवर हल्ल्यासाठी राबविलेले — ऑपरेशन स्टायकिंग लायन
🔹️ इराणने इस्त्रायलवर हल्ल्यासाठी राबविलेले — ऑपरेशन टू प्रॉमिस थ्री
🔹️ अमेरिकेने इराण हल्ल्यासाठी राबविलेले — ऑपरेशन मिड नाईट हॅमर
🔹️ इराणने कतारमधील अमेरिकेच्या अल-उदेद-एअर बेसवर हल्ल्यासाठी — ऑपरेशन बशायर अल फतह
🔹️ भारताने इराणमधील भारतीयांना परत आणण्यासाठी — ऑपरेशन सिंधू
🔹️ युक्रेनने रशियावर ड्रोन हल्ल्यासाठी — ऑपरेशन स्कायडर वेब
2) राष्ट्रीय/राज्यस्तरीय नैसर्गिक आपत्ती व बचावकार्य
🔹️ ईशान्य भारतातील बाढग्रस्त स्थळांवरील पुनर्वसनासाठी — ऑपरेशन स्वस्तिक
🔹️ आसाम दुर्गम भागातील गावांना मदत — ऑपरेशन सहयोग
🔹️ पंजाब, हिमाचल प्रदेश आणि जम्मू-काश्मीर पुरानंतर लष्करी मदत — ऑपरेशन SWARNA
3) दहशतवादविरोधी आणि सुरक्षाविषयक ऑपरेशन
🔹️ अमरनाथ यात्रा २०२५ पार्श्वभूमीवर दहशतवादाविरोधात — ऑपरेशन बिहाली
🔹️ पहलगाम हल्ल्यात नागरिकांवर हल्ला करणाऱ्या दहशतवाद्यांचा खात्मा — ऑपरेशन महादेव
🔹️ घुसखोरी थांबविण्यासाठी — ऑपरेशन शिवशक्ती
अधिक माहितीसाठी नक्की पहा : www.yashacharajmarg.com
🔹️ जम्मू-काश्मीरमधील कुलगाम जिल्ह्यात दहशतवाद्यांविरुद्ध — ऑपरेशन अब्रह्म
🔹️ अमरनाथ यात्रा सुरक्षिततेसाठी — ऑपरेशन शिवा
4) सायबर गुन्हे व आर्थिक फसवणूकविरोधी ऑपरेशन
🔹️ सायबर आर्थिक फसवणूक रोखण्यासाठी CBI — ऑपरेशन चक्र
5) अंमली पदार्थ व अवैध व्यापाराविरोधी ऑपरेशन
🔹️ बेकायदेशीर औषध व्यापाराविरोधात NCB — ऑपरेशन MED MAX
🔹️ NCB ने आंतरराष्ट्रीय ड्रग्ज रॅकेट उघडकीस आणण्यासाठी — ऑपरेशन MELON
🔹️ भारतातील हायड्रोपोनिक गांजा तस्करीविरोधात — ऑपरेशन सवेरा
🔹️ हायड्रोपोनिक गांजा जप्ती (DRI) — ऑपरेशन राहत
🔹️ दिल्लीतील अंमली पदार्थ तस्करीविरोधात — ऑपरेशन संस्कार
🔹️ राजस्थान पोलीस बाईक टोळीवर कारवाई — ऑपरेशन Weedout
🔹️ ऑपरेशन गरुड
🔹️ ऑपरेशन वीड आऊट
6) सामाजिक सुरक्षा व मुलांवरील मोहिमा
🔹️ १८ वर्षांखालील बेपत्ता मुलांना शोधण्यासाठी (केंद्र) — ऑपरेशन मुस्कान
🔹️ १८ वर्षांखालील बेपत्ता मुलांना शोधण्यासाठी (महाराष्ट्र) — ऑपरेशन शोध
🔹️ रस्त्यावरच्या मुलांना शाळेत दाखल करण्यासाठी (पंजाब) — ऑपरेशन जीवनज्योत 2
🔹️ तेलंगणा सरकारने मुलांची सुटका करण्यासाठी — ऑपरेशन मुस्कान XI
7) कायद्याची अंमलबजावणी व राज्य सरकार मोहिमा
🔹️ गंभीर गुन्ह्यांमध्ये लवकर न्यायासाठी (उत्तरप्रदेश) — ऑपरेशन कन्व्हिक्शन
🔹️ बनावट साधूंविरुद्ध (उत्तराखंड) — ऑपरेशन कालनेमी
🔹️ बेकायदेशीर चीनी फटाके जप्ती — ऑपरेशन फायर ट्रेल
🔹️ गोदावरी नदीतील अवैध रेती उपसा थांबविण्यासाठी (नांदेड़) — ऑपरेशन फ्लश आऊट
🔹️ कानपूर (उत्तरप्रदेश) जिल्ह्यात जमीन माफिया आणि खंडणी टोळ्यांवर कारवाई — ऑपरेशन महाकाल
🔹️ BSF ने राजस्थान सीमेजवळ शिकारींपासून संरक्षणासाठी — ऑपरेशन अलर्ट
🔹️ उत्तरप्रदेश पोलिसांनी व्यसनमुक्तीसाठी — ऑपरेशन फाल्कन
🔹️ आंध्रप्रदेशात स्वर्णभूमी दलाला अतिक्रमणापासून वाचवण्यासाठी — ऑपरेशन रेनो
याची सदस्यत्व घ्या:
टिप्पण्या (Atom)