२३ एप्रिल २०२६

भारतातील विविध क्रांती (Agricultural Revolutions)


🚀 १. हरित क्रांती
📅 वर्ष: १९६६-६७
🌾 संदर्भ: अन्नधान्य पिके (गहू, तांदूळ)
👤 जनक: डॉ. एम. एस. स्वामीनाथन

⚪ २. धवल क्रांती
📅 वर्ष: १९७०-९६
🥛 संदर्भ: दुग्ध उत्पादन
👤 जनक: डॉ. वर्गीस कुरियन

🟡 ३. पीत क्रांती
📅 वर्ष: १९८६-९०
🌻 संदर्भ: तेलबिया उत्पादन
👤 जनक: सॅम पित्रोदा

🔵 ४. नील क्रांती
📅 वर्ष: १९७३-२००२
🐟 संदर्भ: मत्स्य उत्पादन
👤 जनक: डॉ. अरुण कृष्णन

🍎 ५. सुवर्ण क्रांती
📅 वर्ष: १९९१-२००३
🍯 संदर्भ: फलोत्पादन, मध, सफरचंद
👤 जनक: डॉ. निरपंख तुताज

🧶 ६. सोनेरी तंतू क्रांती
📅 वर्ष: १९९०
📜 संदर्भ: ताग उत्पादन

🥔 ७. गोल क्रांती
📅 वर्ष: १९६५-२००५
🥔 संदर्भ: बटाटा उत्पादन

⬛ ८. काळी क्रांती
⛽ संदर्भ: पेट्रोलियम उत्पादन

🔘 ९. करडी क्रांती
📅 वर्ष: १९६०-७०
🚜 संदर्भ: खत उत्पादन, लोकर उत्पादन

🥚 १०. चंदेरी क्रांती
📅 वर्ष: २०००
🐣 संदर्भ: अंडी उत्पादन, पोल्ट्री
👤 जनक: इंदिरा गांधी

🔴 ११. लाल क्रांती
📅 वर्ष: १९८०
🍅 संदर्भ: मांस व टोमॅटो उत्पादन
👤 जनक: विशाल तिवारी

🟤 १२. तपकिरी क्रांती
💼 संदर्भ: कोको, चामडे उत्पादन
👤 जनक: हिरालाल चौधरी

🌸 १३. गुलाबी क्रांती
📅 वर्ष: १९७०
🦐 संदर्भ: झिंगे, औषधे, कांदा उत्पादन
👤 जनक: दुर्गेश पटेल

🧵 १४. चंदेरी तंतू क्रांती
📅 वर्ष: २०००
☁️ संदर्भ: कापूस उत्पादन

💪 १५. प्रथिने क्रांती
📅 वर्ष: २०१४-२०
🚜 संदर्भ: कृषी (उच्च उत्पादन)
👤 जनक: नरेंद्र मोदी

🌿 १६. सदाहरित क्रांती
📅 वर्ष: २०१७-२०२२
🌾 संदर्भ: संपूर्ण कृषी क्षेत्र
👤 जनक: डॉ. एम. एस. स्वामीनाथन


65 वी घटनादुरुस्ती – 1990

⭐️65 वी घटनादुरुस्ती – 1990⭐️
⭐️उद्देश : OBC साठी स्वतंत्र आयोग तयार करणे

⭐️ मुख्य तरतुदी
राष्ट्रीय मागासवर्ग आयोग (NCBC) स्थापन केला.
➤ OBC मागासवर्गीयांच्या तक्रारी, शिफारसी, सर्वेक्षण, प्रतिनिधित्व यांचा अभ्यास.
➤ सरकारला धोरणात्मक सल्ला देण्याचे अधिकार.
➤ आयोगाला अर्ध-न्यायिक (quasi-judicial) स्वरूप.

⭐️महत्त्व
➤ प्रथमच OBC प्रश्नांसाठी औपचारिक आयोग तयार झाला.

⭐️89 वी घटनादुरुस्ती – 2003
🔶 उद्देश : SC/ST एकत्रित आयोग विभाजित करून दोन स्वतंत्र आयोग तयार करणे

⭐️मुख्य तरतुदी
➤ आधी एकच आयोग — SC/ST National Commission होता.
➤ ही दुरुस्ती करून दोन स्वतंत्र आयोग तयार केले:
राष्ट्रीय अनुसूचित जाती आयोग (NCSC)
राष्ट्रीय अनुसूचित जमाती आयोग (NCST)
➤ ST प्रश्न स्वतंत्रपणे हाताळण्याची क्षमता वाढली.

⭐️अनुच्छेद
अनुच्छेद 338 – NCSC
अनुच्छेद 338A – NCST

⭐️महत्त्व
➤ SC आणि ST समुदायांच्या समस्यांना स्वतंत्र, लक्षवेधी संस्थात्मक प्रतिसाद.

⭐️102 वी घटनादुरुस्ती – 2018
⚡️उद्देश : OBC साठी असलेला NCBC आयोग पूर्ण घटनात्मक बनवणे

⭐️मुख्य तरतुदी
NCBC ला संविधानिक दर्जा मिळाला.
➤ संविधानात नवीन अनुच्छेद 338B घातला.
➤ NCBC आता SC/ST आयोगांप्रमाणेच अधिकारप्राप्त संस्था.
राष्ट्रीय OBC यादी तयार करण्याचा अधिकार केंद्र सरकारकडे गेला.
➤ आयोगाला तपास, चौकशी, शिफारसी या बाबतीत स्पष्ट अधिकार.

⭐️ महत्त्व
➤ OBC प्रश्नांना सर्वोच्च मान्यता; आयोग स्थायी, शक्तीशाली बनला.
✔ एकदम थोडक्यात सारांश
65 वी (1990) – OBC साठी NCBC स्थापन.
89 वी (2003) – SC/ST एकत्र आयोग विभाजित → NCSC आणि NCST निर्माण.
102 वी (2018) – OBC NCBC आयोगाला पूर्ण संविधानिक दर्जा + अनुच्छेद 338B.


चालू घडामोडी - एप्रिल 2026



१. ICC महिला T20 विश्वचषक २०२६ कोठे आयोजित केला जाईल ? 
– इंग्लंड आणि वेल्स

२. भारताच्या सेमीकंडक्टर फॅब्रिकेशन प्लांटसाठी पहिल्या आर्थिक क्षेत्राला (SEZ) कोणत्या ठिकाणी मंजुरी देण्यात आली आहे ? 
– धोलेरा

३. भारतीय नौदलाच्या द्विवार्षिक कमांडर्स कॉन्फरन्स २०२६ ची पहिली आवृत्ती कोठे आयोजित करण्यात आली ? 
– नवी दिल्ली

४. सायप्रसमध्ये आयोजित विमेन्स कॅंडिडेट टूर्नामेंट २०२६ चे विजेतेपद कोणी जिंकले आहे ? 
– आर. वैशाली

५. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या हस्ते कोणत्या राज्यात श्री गुरु भैरवैक्य मंदिराचे उद्घाटन करण्यात आले ? 
– कर्नाटक

६. अणू ऊर्जा आयोगाचे (AEC) अध्यक्ष म्हणून कोणाची नियुक्ती करण्यात आली आहे ? 
– अजित कुमार मोहंती

७. इस्माईल उमर गुएलेह यांची कोणत्या देशाच्या राष्ट्राध्यक्षपदी नियुक्ती करण्यात आली आहे ? 
– जिबूती

८. आशियातील सर्वात उंच (एलिव्हेटेड) वन्यजीव कॉरिडॉरचे उद्घाटन कोणत्या देशात करण्यात आले ? 
– भारत

९. प्रतिभावान खेळाडूंच्या DNA मॅपिंगसाठी कोणत्या राज्यात 'स्पोर्ट्स जेनोमिक्स प्रोग्राम' सुरू करण्यात आला ? 
– गुजरात

१०. १७ एप्रिल २०२६ रोजी भारताचे दुसरे राष्ट्रपती डॉ. सर्वपल्ली राधाकृष्णन यांची कितवी पुण्यतिथी साजरी करण्यात आली ? 
– ५१ वी

चालू घडामोडी प्रश्नसंच व स्पष्टीकरण

1). अलीकडेच ओरिसाच्या 'गजपती' शासकांशी संबंधित मध्ययुगीन तेलगू शिलालेख कोठे सापडला आहे?
➠ आंध्र प्रदेश 

💯 स्पष्टीकरण: ओरिसाच्या गजपती राजांशी संबंधित असलेला एक ऐतिहासिक मध्ययुगीन तेलगू शिलालेख आंध्र प्रदेशात सापडला आहे. 

💯आंध्र प्रदेश हे फळे आणि केळीच्या उत्पादनात भारतात आघाडीवर आहे.
2) बँकॉक येथे आयोजित 'वर्ल्ड बॉक्सिंग फ्यूचर्स कप'मध्ये चंद्रिका पुजारी यांनी कोणते पदक जिंकले?
➠ सुवर्ण पदक (Gold Medal)

💯स्पष्टीकरण: चंद्रिका पुजारी यांनी बँकॉक येथे झालेल्या जागतिक बॉक्सिंग फ्युचर्स कपमध्ये चमकदार कामगिरी करत सुवर्णपदक पटकावले आहे.

3) 'भारतीय प्रतिभूती आणि विनिमय मंडळ' (SEBI) चे पूर्णवेळ सदस्य म्हणून कोणाची नियुक्ती करण्यात आली आहे?
➠ के. व्यंकट रमणामूर्ती 
💯स्पष्टीकरण: के. व्यंकट रमणामूर्ती यांची सेबी (SEBI) च्या पूर्णवेळ सदस्यपदी नियुक्ती झाली आहे.

4) स्पर्धा परीक्षांची तयारी करणाऱ्या विद्यार्थ्यांना मदत करण्यासाठी शिक्षण मंत्रालयाने कोणत्या आयआयटीच्या (IIT) मदतीने 'साथी' (SATHI) ॲप विकसित केले आहे ?
➠ आयआयटी कानपूर

💯स्पष्टीकरण: शिक्षण मंत्रालयाने आयआयटी कानपूरच्या सहकार्याने 'साथी' पोर्टल/ॲप विकसित केले आहे, जेणेकरून स्पर्धा परीक्षांची तयारी करणाऱ्या विद्यार्थ्यांना मोफत कोचिंग आणि साहित्य मिळू शकेल.

5) 'इंडियन वेल्स २०२६' (Indian Wells 2026) टेनिस स्पर्धेचे महिला एकेरीचे विजेतेपद कोणी जिंकले ?
➠ आर्यना साबालेका 

💯स्पष्टीकरण: आर्यना साबालेंका हिने महिला गटात विजेतेपद पटकावले, तर पुरुष गटात जेनिक सिनर याने विजेतेपद पटकावले आहे.
6) कोणत्या राज्याने आपल्या पहिल्या 'साउंडिंग रॉकेट'चे (Sounding Rocket) यशस्वी प्रक्षेपण केले आहे?
➠ गुजरात 

💯स्पष्टीकरण: गुजरात राज्याने आपल्या पहिल्या साउंडिंग रॉकेटची यशस्वी चाचणी केली आहे. गुजरातमध्ये 'गिर नॅशनल पार्क' असून ते आशियाई सिंहासाठी प्रसिद्ध आहे. तसेच, गुजरात हे नवीकरणीय ऊर्जा (Renewable Energy) क्षेत्रात १६.५% हिश्श्यासह भारताचे पॉवरहाऊस बनले आहे.

7)'ज्ञानपीठ सन्मान २०२५' (Jnanpith Award 2025) देऊन कोणाला सन्मानित करण्यात आले आहे ?
➠ आर. वैरामुथू 
💯 स्पष्टीकरण: आर. वैरामुथू यांना २०२५ चा प्रतिष्ठित ज्ञानपीठ सन्मान मिळाला आहे. या व्यतिरिक्त चिरंजीवी यांना 'एनटीआर नॅशनल फिल्म अवॉर्ड' आणि अमोल पालेकर यांना 'मेटा लाइफटाइम अचिव्हमेंट अवॉर्ड २०२६' देण्यात आला आहे. 

8) 'मतुआ धर्म मेळा' (Matua Dharma Mela) कोणत्या राज्यात आयोजित केला जात आहे ?
➠ पश्चिम बंगाल 

💯 स्पष्टीकरण: पश्चिम बंगालच्या 'उत्तर २४ परगणा' जिल्ह्यात हा वार्षिक उत्सव आयोजित केला जातो. पश्चिम बंगाल हे भारतातील तांदळाचे सर्वात मोठे उत्पादक राज्य आहे.

9) कासवाची 'ड्रॉविड वजानिया' (Drovid Vajania) ही नवीन प्रजाती कोणत्या राज्यात शोधली गेली आहे ?
➠ केरळ 

💯 स्पष्टीकरण: केरळमध्ये कासवाची ही नवीन प्रजाती सापडली आहे. केरळला 'नारळाची भूमी' म्हटले जाते, मात्र उत्पादनात कर्नाटक पुढे आहे. केरळ हे रबर आणि काळी मिरी उत्पादनात भारतात पहिल्या क्रमांकावर आहे. 

10)  'चीनी ग्रँड प्रिक्स' (Chinese Grand Prix) २०२६ चे विजेतेपद कोणी जिंकले ?
➠ किमी अँटोनेली 

💯 स्पष्टीकरण: किमी अँटोनेली यांनी नुकतेच पार पडलेले चीनी ग्रँड प्रिक्स जेतेपद आपल्या नावावर केले आहे.

💯 प्रकल्प: प्रोजेक्ट टायगर १९७३ मध्ये, प्रोजेक्ट एलिफंट १९९२ मध्ये आणि प्रोजेक्ट चिता २०२२ मध्ये सुरू झाले.

💯 आंध्र प्रदेशात 'प्रोजेक्ट हनुमान' सुरू करण्यात आला असून, अमरावतीमध्ये भारताचे पहिले 'क्वांटम आणि AI विद्यापीठ' स्थापन झाले आहे.