आयोग व समित्या (केंद्र-राज्य संबंध)

१) पहिला प्रशासकीय सुधारणा आयोग 

👉स्थापना: १९६६

👉अहवाल: १९६९

👉अध्यक्ष: मोरारजी देसाई

👉सदस्य: ६

👉मुख्य कार्य: केंद्र-राज्य संबंधांचे परीक्षण करणे.

२) राजमन्नार समिती

👉स्थापना: १९६९ 

👉अहवाल सादर: १९७१

👉सदस्य: ३

        १. पी. व्ही. राजमन्नार (अध्यक्ष)

        २. डॉ. ए. लक्ष्मणस्वामी मुदलियार 

        ३. पी. चंद्रा रेड्डी 

👉महत्त्वाच्या शिफारसी:

   १.आंतरराज्यीय परिषद स्थापन करावी.

   २.शेषाधिकार राज्यांना द्यावेत.

   ३.वित्त आयोग ही कायमस्वरूपी संस्था असावी.

   ४.अखिल भारतीय सेवा रद्द करण्यात याव्यात.

   ५.नियोजन आयोग बरखास्त करून संविधानिक संस्था स्थापन करावी.

३) सरकारिया आयोग 

👉स्थापना: १९८३

👉अहवाल सादर: १९८८ 

👉सदस्य: ३

       १. रणजितसिंह सरकारिया (अध्यक्ष)

      २. बी. शिवरामन (सदस्य)

      ३. डॉ. एस. आर. सेन (सदस्य)

👉सचिव: रामसुब्रमण्यम

४) पुंछी आयोग 

👉स्थापना: 27 एप्रिल २००७

👉अध्यक्ष: मदन मोहन पुंछी 

👉अहवाल: २०१०

👉महत्त्वाची शिफारस: 

     1)राज्यपालांचा कार्यकाळ ५ वर्षे निश्चित असावा 

     2)राज्यपालाला हटवण्यासाठी महाभियोगासारखी प्रक्रिया असावी.

     3) राज्यपाल विद्यापीठाचे कुलपती घेण्याचे पद्धत रद्द करावी

TOP चालू घडामोडी

▶ गोवा का तीसरा नया जिला:- कुशावती

▶दक्षिणी ध्रुव पर स्की करने वाली सबसे कम उम्र की भारतीय महिला:- काम्या कीर्तीकेयन

▶ इफको साहित्य सम्मान 2025:- मैत्रीय पुष्पा

▶ पुरुष T20I क्रिकेट के एक मैच में सबसे ज्यादा विकेट लेने वाले गेंदबाज:- सोनम येशे भुटान

▶ भारत की पहली वंदे भारत स्लीपर ट्रेन चलाई जाएगी:- गुहाटी ते कोलकाता

▶ 8वां राज्य वेतन आयोग बनाने वाला पहला राज्य:- आसाम

▶ भारतीय वायु सेना के उप प्रमुख:- नागेश कपुर

▶ 52वां G7 शिखर सम्मेलन 2026 की मेजबानी:- फ्रांस 

▶ दक्षिण भारतीय राज्य में पहली बार 'चंदन तेंदुआ' देखा गया:- कर्नाटक 

▶ महाराष्ट्र के पुलिस महानिदेशक (DGP):- सदानंद दाते

▶ दृष्टिबाधित लोगों के लिए पहली ब्रेल लाइब्रेरी:- उत्तर प्रदेश 

▶ केरल साहित्य महोत्सव 2026 में 'Guest of Honour':- सुनिता विल्यम

▶ परमाणु ऊर्जा नियामक बोर्ड (AERB) के अध्यक्ष:- एके बालासुब्रमण्यम

▶ नागौरी अश्वगंधा को GI टैग:- राजस्थान 

▶ राष्ट्रीय सरस मेला 2026 का आयोजन:- आंध्र प्रदेश 

▶ सिंग, डांस एंड लीड' नामक पुस्तक के लेखक:- हिंदोल सेनगुप्ता

▶ भारतीय विशिष्ट पहचान प्राधिकरण (UIDAI) द्वारा लॉन्च शुभंकर:- उदय

▶ नई दिल्ली विश्व पुस्तक मेले 2026 में गेस्ट ऑफ ऑनर:-कतार

▶ मेघालय उच्च न्यायालय की पहली महिला मुख्य न्यायाधीश:- रेवती डेरे

▶ UN सेक्रेटरी-जनरल अवॉर्ड 2025:- स्वाती शांताकुमा

▶ खेलो इंडिया बीच गेम्स 2026 में पहला स्थान:- कर्नाटक 

▶ पीपल-फर्स्ट AI प्लेटफॉर्म लॉन्च किया:- jio

▶ 83वें गोल्डन ग्लोब अवॉर्डस 2026 में सर्वश्रेष्ठ फिल्म:- one battle after one another

▶ राष्ट्रीय जांच एजेंसी (NIA) के महानिदेशक:- राकेश अग्रवाल

देशातील सर्व परिक्षेकरिता 'भूगोल वन लाइनर क्विझ

●क्षेत्रफळाच्या बाबतीत भारताचे जगात काय स्थान आहे - सातवे

● लोकसंख्येच्या बाबतीत भारताचे जगात काय स्थान आहे - दुसरा

●भारताच्या उत्तरेस कोणते देश आहेत – चीन, नेपाळ, भूतान

●भारताच्या पूर्वेस कोणता देश आहे – बांगलादेश

●भारताच्या पश्चिमेला कोणता देश आहे – पाकिस्तान

●भारताच्या नैऋत्येला कोणता समुद्र आहे - अरबी समुद्र

●भारताच्या आग्नेयेला कोणता उपसागर आहे – बंगालचा उपसागर

●भारताच्या दक्षिणेला कोणता महासागर आहे - हिंद महासागर

●पूर्वांचलच्या टेकड्या भारताला कोणत्या देशापासून वेगळे करतात – म्यानमार

●मन्नारचे आखात आणि पाल्क सामुद्रधुनी भारताला कोणत्या देशापासून वेगळे करतात – श्रीलंका

●संपूर्ण भारताचा अक्षांश किती आहे – 8° 4' ते 37° 6' उत्तर अक्षांश

●कोणती रेषा भारताच्या मध्यातून जाते –कर्कवृत्त 

भारताचा उत्तरेकडून दक्षिणेपर्यंतचा विस्तार किती आहे – ३२१४ किमी

●भारताचा पूर्वेकडून पश्चिमेपर्यंतचा विस्तार किती आहे – 2933 किमी

●अंदमान आणि निकोबार बेटे कोठे आहेत – बंगालच्या उपसागरात

●लक्षद्वीप कोठे आहे – अरबी समुद्रात

●भारताच्या दक्षिणेकडील टोकाला काय म्हणतात – इंदिरा पॉइंट

●इंदिरा पॉइंट इतर कोणत्या नावाने ओळखला जातो - पिग्मॅलियन पॉइंट

●जगाच्या एकूण लोकसंख्येपैकी किती टक्के लोक भारतात राहतात - 17.64%

● भारताचे एकूण क्षेत्रफळ किती आहे – 32,87,263 चौरस किलोमीटर

● कोणते देश भारताच्या भूमी सीमेला लागून आहेत – बांगलादेश, चीन, पाकिस्तान, नेपाळ, बर्मा, भूतान,अफगाणिस्तान 

●भारताची जल सीमा कोणत्या देशांना मिळते – मालदीव, श्रीलंका, बांगलादेश, म्यानमार आणि पाकिस्तान

●कर्कवृत्त कोणत्या राज्यांमधून जाते – राजस्थान, गुजरात, मध्य प्रदेश, छत्तीसगड, झारखंड, पश्चिम बंगाल, त्रिपुरा आणि मिझोराम

●भारताच्या मुख्य भूमीची दक्षिण सीमा किती अक्षांश आहे - 8°4'

●भारताची प्रमाणित वेळ कुठून घेतली जाते – अलाहाबादजवळील नैनी नावाच्या ठिकाणावरून

●भारताची प्रमाणित वेळ आणि ग्रीनविच वेळ यात काय फरक आहे - 5 1/2

● विषुववृत्तापासून भारताच्या दक्षिण टोकापर्यंतचे अंतर किती आहे – 876 किमी

●भारताच्या भूमी सीमेची लांबी किती आहे - 15200 किमी

●भारताच्या मुख्य भूभागाच्या किनारपट्टीची लांबी किती आहे – 6100 किमी