Monday 25 April 2022

सिंधू नदी प्रणाली,ब्रह्मपुत्र नदी प्रणाली,गंगा नदी प्रणाली,यमुना नदी प्रणाली,नर्मदा नदी प्रणाली,तापी नदी प्रणाली,गोदावरी नदी प्रणाली कृष्णा नदी प्रणाली, कृष्णा नदी प्रणाली, कावेरी नदी प्रणाली,


सिंधू नदी प्रणाली/Indus River System

सिंधू नदीचा उगम तिबेटमधील मानसरोवर तलावाजवळील कैलाश रांगेच्या उत्तर उतारावर होतो.
नदीचा बहुतेक भाग शेजारच्या पाकिस्तानमधून जातो, 1960 च्या सिंधू जल कराराच्या नियमानुसार, भारत या नदीतील केवळ 20 टक्के पाणी वापरू शकतो.
सिंधू 3,249 किलोमीटर (2,019 मैल) लांब आहे.
सिंधू नदी प्रणालीतील प्रमुख नद्या (त्यांच्या लांबीच्या क्रमाने) आहेत:
सतलज,चिनाब,झेलम,रवी,बियास,श्योक,झांस्कर,गलवान

ब्रह्मपुत्र नदी प्रणाली,

(3848 किमी) जगातील सर्वात लांब नद्यांपैकी एक आहे. ती तिबेटमधील यारलुंग त्सांगपो नदी, भारतातील ब्रह्मपुत्रा, लोहित, सियांग आणि दिहांग आणि बांगलादेशातील जमुना म्हणून ओळखली जाते.
ब्रह्मपुत्रा नदीचा उगम तिबेटमधील हिमालयीन तलाव मानसरोवरमधून बंगालच्या उपसागरामध्ये होतो. हे तिबेट मध्ये पूर्वेकडे वाहते आणि भारतात दक्षिण, दक्षिण-पश्चिम आणि सुमारे 2900 किमी अंतर पार करते त्यापैकी 1,700 किमी तिबेट मध्ये आहे, 900 किमी भारतात आहे आणि 300 किमी बांगलादेश मध्ये आहे.
ब्रह्मपुत्रा नदीच्या प्रमुख उपनद्या
उत्तर किनाऱ्यावरील उपनद्या
जिआधल,सुबंसिरी,सियांग,कामेंग (आसाममधील जियाभराली),धनसिरी (उत्तर),पुथीमारी,पागलडीया,मानस,चंपामती,सरलभंगा,एआय,संकोश
दक्षिण किनारपट्टीच्या उपनद्या
नोआ देहिंग,द बुरीदेहिंग,देबांग,दिखो,धनसिरी (एस),द कोपिली,दिगारू,दुधनाई,कृष्णाई

गंगा नदी प्रणाली/ Ganga River System

गंगा गंगोत्री हिमनदीतून भागीरथी म्हणून उगम पावते.
गढवाल विभागातील देवप्रयागला पोहचण्यापूर्वी मंदाकिनी, पिंदर, धौलीगंगा आणि बिशेंगंगा नद्या अलकनंदामध्ये आणि भेलिंग नाली भागीरथीमध्ये विलीन होतात.
पिंडर नदी पूर्व त्रिशूलमधून उगवते आणि नंदा देवी करण प्रयाग येथे अलकनंदाशी एकरूप होतात. मंदाकिनी रुद्रप्रयाग येथे भेटते.
भागीरथी आणि अलकनंदा या दोन्हींचे पाणी देवप्रयाग येथे गंगेच्या नावाने वाहते.
पंच प्रयागची संकल्पना
विष्णुप्रयाग: जिथे अलकनंदा नदी धौली गंगा नदीला मिळते
नंदप्रयाग: जिथे अलकनंदा नदी नंदाकिनी नदीला मिळते
कर्णप्रयाग: जिथे अलकनंदा नदी पिंडर नदीला मिळते
रुद्रप्रयाग: जिथे अलकनंदा नदी मंदाकिनी नदीला मिळते
देवप्रयाग: जिथे अलकनंदा नदी भागीरथी -गंगा नदीला मिळते
गंगाच्या प्रमुख उपनद्या म्हणजे यमुना, दामोदर, सप्त कोसी, राम गंगा, गोमती, घाघरा आणि पुत्र. नदी त्याच्या स्त्रोतापासून 2525 किलोमीटरचा प्रवास केल्यानंतर बंगालच्या उपसागराला मिळते.

यमुना नदी प्रणाली/ Yamuna River System

यमुना नदी ही गंगा नदीची सर्वात मोठी उपनदी आहे.
उत्तराखंडमधील बंदरपूंच शिखरावर यमुनोत्री हिमनदीतून उगम पावते.
नदीला जोडणाऱ्या मुख्य उपनद्यांमध्ये सिन, हिंडन, बेतवा केन आणि चंबल यांचा समावेश आहे.
टन्स यमुनेची सर्वात मोठी उपनदी आहे.
नदीचे पाणलोट दिल्ली, हिमाचल प्रदेश, उत्तर प्रदेश, हरियाणा, राजस्थान आणि मध्य प्रदेश या राज्यांपर्यंत विस्तारलेले आहे.

नर्मदा नदी प्रणाली/ Narmada River System

नर्मदा ही मध्य भारतातील एक नदी आहे.
ही मध्य प्रदेश राज्यातील अमरकंटक टेकडीच्या शिखरावर उगवते.
यात उत्तर भारत आणि दक्षिण भारत यांच्यातील पारंपारिक सीमांची रूपरेषा आहे.
ही द्वीपकल्प भारतातील प्रमुख नद्यांपैकी एक आहे. केवळ नर्मदा, तापी आणि माही नद्या पूर्वेकडून पश्चिमेकडे वाहतात.
ही नदी मध्य प्रदेश, गुजरात आणि महाराष्ट्र राज्यांतून वाहते.
ते गुजरातच्या भरूच जिल्ह्यातील अरबी समुद्रात वाहते.

तापी नदी प्रणाली/ Tapi River System

ही एक मध्य भारतीय नदी आहे. ही द्वीपकल्प भारतातील सर्वात महत्वाच्या नद्यांपैकी एक आहे जी पूर्वेकडून पश्चिमेकडे वाहते.
हे दक्षिण मध्य प्रदेश राज्याच्या पूर्व सातपुरा पर्वतरांगामध्ये उगम पावते.
तापी नदीचे खोरे मुख्यतः महाराष्ट्र राज्यातील पूर्व आणि उत्तर जिल्ह्यांमध्ये आहे.
नदी मध्य प्रदेश आणि गुजरातचे काही जिल्हे देखील व्यापते.
तापी नदीच्या प्रमुख उपनद्या वाघूर नदी, अनेर नदी, गिरणा नदी, पूर्णा नदी, पांझरा नदी आणि बोरी नदी आहेत.

गोदावरी नदी प्रणाली/ Godavari River System

गोदावरी नदी भारतातील दुस-या क्रमांकाची नदी आहे ज्यामध्ये तपकिरी पाणी आहे.
या नदीला बऱ्याचदा दक्षिण (दक्षिण) गंगा किंवा वृद्ध (जुनी) गंगा असे संबोधले जाते.
ही एक हंगामी नदी आहे
ही नदी महाराष्ट्रातील नाशिकजवळील त्र्यंबकेश्वर येथून उगम पावते.
हे दक्षिण-मध्य भारतात मध्य प्रदेश, तेलंगणा, आंध्र प्रदेश आणि ओरिसा या राज्यांमधून वाहते आणि बंगालच्या उपसागरात वाहते.
राजमुंद्री येथे नदी सुपीक डेल्टा बनवते.
या नदीच्या काठावर नाशिक (MH), भद्राचलम (TS) आणि त्र्यंबक अशी अनेक तीर्थस्थळे आहेत. त्याच्या काही उपनद्यांमध्ये प्राणहिता, इंद्रावती नदी, बिंदुसार, सबरी आणि मंजिरा यांचा समावेश आहे.
आशियातील सर्वात मोठा रेल्वे-कम-रस्ता पूल जो कोव्वूर आणि राजमुंद्रीला जोडतो तो गोदावरी नदीवर आहे.

कृष्णा नदी प्रणाली/ Krishna River System

कृष्णा ही भारतातील सर्वात लांब नद्यांपैकी एक आहे, जी महाराष्ट्रातील महाबळेश्वरमधून उगम पावते.
हे सांगलीतून वाहते आणि बंगालच्या उपसागरात समुद्राला वाहते.
ही नदी महाराष्ट्र, कर्नाटक, तेलंगणा आणि आंध्र प्रदेश या राज्यांतून वाहते.
तुंगभद्रा नदी ही मुख्य उपनदी आहे जी स्वतः पश्चिम घाटात उगम पावलेल्या तुंगा आणि भद्रा नद्यांनी बनलेली आहे.
दुधगंगा नद्या, कोयना, भीमा, मल्लप्रभा, दिंडी, घटप्रभा, वारणा, येरला आणि मुसी या इतर काही उपनद्या आहेत.

कावेरी नदी प्रणाली/ Cauvery River System

कावेरीला दक्षिण गंगा असेही म्हणतात.
तिचा उगम पश्चिम घाटात असलेल्या तालकवेरी येथून झाला आहे.
कर्नाटकातील कोडागु जिल्ह्यातील हे एक प्रसिद्ध तीर्थक्षेत्र आणि पर्यटन स्थळ आहे.
नदीचे मुख्यालय कर्नाटक राज्याच्या पश्चिम घाट रांगेमध्ये आहे, आणि कर्नाटकातून तामिळनाडू मार्गे आहे.

नदी बंगालच्या उपसागरात वाहते. नदी शेतीसाठी सिंचनाला आधार देते आणि दक्षिण भारतातील प्राचीन राज्ये आणि आधुनिक शहरांना आधार देण्याचे साधन मानले जाते.

नदीला अर्कावती, शिमशा, हेमावती, कपिला, शिमशा, होन्नूहोले, अमरावती, लक्ष्मण कबिनी, लोकापावनी, भवानी, नोय्याल आणि तीर्थ नावाच्या अनेक उपनद्या आहेत.

महानदी मध्य भारताच्या सातपुरा पर्वतरांगापासून उगम पावते आणि ती पूर्व भारतातील एक नदी आहे.
हे बंगालच्या उपसागराला पूर्वेला वाहते. महाराष्ट्र, छत्तीसगड, झारखंड आणि ओरिसा या राज्यांतील नदी वाहते.
सर्वात मोठे धरण, हिराकुड धरण नदीवर बांधले गेले आहे.
या घटकाची पीडीएफ डाउनलोड करण्यासाठी येथे क्लिक करा:

No comments:

Post a Comment

Latest post

संयुक्त गट "ब" आणि "क" पूर्व परीक्षा सराव चाचणी क्र.

 क्रिकेट बाँल ही खालीलपैकी कोणत्या फळाची जात आहे. ? ⚪️ दराक्ष  ⚪️ मोसंबी  ⚪️ डाळिंब ⚫️ चिकू ☑️ महाराष्ट्रात सर्वात जास्त सहकारी साखर कारखाने...